ਪਿਰੋਏ

ਇੱਕ ਤਕੜਾ ਅੰਬ ਦਾ ਰੁੱਖ ਸੀ, ਝੂਮਦਾ ਉਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ ਸੀ, ਉਹਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ, ਉਹਦਾ ਤਣਾ ਵੀ ਚੌੜਾ ਬੜਾ ਸੀ, ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ਖੰਭਾ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ, ਚਿੱਟਾ, ਸਖ਼ਤ, ਬੇਜਾਨ। ਲੱਗੇ ਸਨ ਦੋਏ ਇੱਕੋ ਸਾਲ ਹੀ, ਆਉਂਦੇ ਸਭ ਵਰ੍ਹੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੀ, ਦੋ ਮਿੱਤਰ ਇਹ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ, ਸੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ, ਪਰ ਗੱਲ ਕਰਨੋਂ ਸੀ ਝਕਦੇ, ਨਾ ਕਰਦੇ ਵਾਰਤਾਲਾਪ। ਸੁਆਲ ਫੁੱਟਿਆ ਇੱਕ ਦਿਨ ਖੰਭੇ ਨੂੰ, ਉਹ ਰੋਕ ਨਾ ਪਾਇਆ ਅਚੰਭੇ ਨੂੰ, ਪੁੱਛ ਬੈਠਾ ਤੱਤੇ-ਤੱਤੇ, ਅਸੀਂ ਇੱਕੋ ਸਾਲ ਈ ਜੰਮੇ ਆਂ, ਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿੱਡੇ ਈ ਲੰਮੇ ਆਂ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪੱਤੇ? ਮੇਰੇ ਸਿਰੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦੀ ਤਾਰ ਹੈ, ਪਰ ਤੇਰੇ ਸਿਰ ਦਸਤਾਰ ਹੈ, ਇਹ ਕੇਹਾ ਫਰਕ ਹੈ ਦਿਸਦਾ? ਮੇਰੇ ਆਲ੍ਹਣਾ ਕਿਸੇ ਨਾ ਪਾਇਆ ਏ, ਨਾ ਹੀ ਮੇਰੇ ਅੰਬ ਕੋਈ ਆਇਆ ਏ, ਤੇਰੀ ਜ਼ੁਲਫ਼-ਜ਼ੁਲਫ ਵਿੱਚ ਰਿਸਦਾ? ਤੂੰ ਰਸ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਥਿੰਦਾ ਏ, ਮੈਨੂੰ ਪਾਣੀ ਕੋਈ ਨਾ ਦਿੰਦਾ ਏ, ਕੀ ਮੈਂ ਏਨਾ ਮਾੜਾ, ਯਾਰ! ਤੂੰ ਵੱਧਦਾ ਫੁੱਲਦਾ ਰੋਜ ਹੈਂ, ਤੇ ਕਰਦਾ ਕਈ-ਕਈ ਚੋਜ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹਾਂ ਸੁੱਕਾ, ਬੇਕਾਰ। ਅੰਬ ਕਹਿੰਦਾ ਗੱਲ ਸਭ ਠੀਕ ਹੈ, ਪਰ ਸੋਧ ਕਰਨੀ ਬਾਰੀਕ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਜ਼ਰਾ ਤੂੰ, ਖੜ੍ਹ, ਭਾਵੇਂ ਧਰਤ ਇੱਕੋ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਆਂ, 'ਤੇ ਇੱਕੋ ਵਰ੍ਹੇ ਹੀ ਜਗੇ ਆਂ, ਪਰ ਤੇਰੇ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੜ੍ਹ! ਤੂੰ ਬਣਿਐਂ ਪੱਥਰ ਭਾਰੇ ਤੋਂ, ਮੈਂ ਉਗਿਆਂ ਬੀਜ ਵਿਚਾਰੇ ਤੋਂ, ਸਾਡਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਇੱਕੋ ਘਰ, ਮੈਂ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਗਿਆ ਬੋਇਆ ਸੀ, ਤੂੰ ਖਾਸ ਕ...

ਚੱਲੀ ਹਵਾ ਕੱਲ ਤੇਜ਼, ਤੂਫਾਨੀ ਸੱਭ ਰੁੱਖ-ਬੂਟੀਆਂ ਚੀਰ, ਜੀਅ-ਜੰਤ ‘ਤਾਂਹ ਤੱਕ ਕੇ ਕਹਿਣ, ਅੱਜ ਆਉਣਾ ਅੰਬਰੋਂ ਨੀਰ। ਪੱਤੇ ਟੁੱਟ ਕੁਝ ਬਿਖਰ ਗਏ, ਹਵਾ ਚੱਲੀ ਜੋ ਵਾਂਗਰ ਤੀਰ, ਲੇਟ ਗਈ ਫਸਲ, ਵਿਚ ਖੇਤਾਂ, ਰੁੱਖ ਹੋ ਗਏ ਸਭ ਦਿਲਗੀਰ। ਦਿਲਗੀਰ ਰੁੱਖ ‘ਤੇ ਅੰਬ ਸੀ ਲੱਗਾ, ਉਹਦਾ ਨਿੱਕੜਾ ਜਿਹਾ ਸਰੀਰ, ਘੁੱਟ ਕੇ ਉਸ ਟਾਹਣੀ ਨੂੰ ਫੜਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਜੋੜੇ ਸੁਰਤ ਕੋਈ ਪੀਰ। ਸ਼ੁਦਾਈਂਆਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਵਾ ਉਹ ਝੁੱਲੀ, ਮਾਨੋ ਝੱਲੇ ਹੱਥ ਸ਼ਮਸ਼ੀਰ, ਸਭ ਪੱਤੋ-ਪੱਤ, ਉਰਾਂ-ਪਰਾਂ ਹੋਇਆ, ਕੀ ਗਰੀਬ, ਕੀ ਅਮੀਰ। ਅੰਬ ਚੀਖਦਾ ਹੈ - ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਣਾ! ਹੋ ਕੇੇ ਬੜਾ ਗੰਭੀਰ, ਪਰ ਜੁਆਕ-ਜਿੱਦ ਇਸ ਹਵਾ ਦੀ ਵੀ, ਸਾਹ-ਸਾਹ ਵਿਚ ਆਕੜ ਗਹੀਰ। ਦੋ ਵੈਰੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਲੜਦੇ ਦਿਸੇ, ਵਿਸਮਾਦੀ ਦਿਸੀ ਤਸਵੀਰ, ਅੰਤ ਝੋਕਾ ਇਕ ਆਇਆ, ਅੰਬ ਸਹਾਰ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਜਾ ਡਿੱਗਿਆ, ਉਹਦੀ ਇਹੀ ਤਕਦੀਰ।