ਪਿਰੋਏ

ਸੰਗਤ ਹੀ ਫੌਜ ਹੈ! ਤਾਰਣਹਾਰ ਰਬਾਬ ਦੀ ਧੁਨ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ ਜਸ ਗਾਉਂਦੀ ਪਿਰ ਨੂੰ ਲੱਭਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪੈਣ ਤੇ ਤੀਰ ਉਠਾ ਕੇ ਜੰਗ ਨੂੰ ਜਾਉਂਦੀ ਵਾਰਾਂ ਗਾਉਂਦੀ ਫਤਹਿ ਪਾਉਂਦੀ

ਸਫਰ ਕਣੀ ਤੋਂ ਮੀਂਹ ਦਾ ਹੈ ਸਫਰ ਤਵੀ ਤੋਂ ਨੀਂਹ ਦਾ ਹੈ ਸਫਰ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਹੈ ਸਫਰ ਵੇਈਂ ਤੋਂ ਸਰਸਾ ਦਾ ਹੈ ਸਫਰ ਜੋ ਮੁੱਢੋਂ ਅਖੀਰ ਦਾ ਹੈ ਸਫਰ ਰਬਾਬ ਤੋਂ ਤੀਰ ਦਾ ਹੈ ਸਫਰ ਨਿੱਤ ਨਿੱਤ, ਰੋਜ਼ ਦਾ ਹੈ ਸਫਰ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਫੌਜ ਦਾ ਹੈ ਪਰਬਤ ਤੋਂ ਸਫਰ ਸਿੰਧ ਦਾ ਹੈ ਨਾਨਕ ਤੋਂ ਸਫਰ ਗੋਬਿੰਦ ਦਾ ਹੈ

ਸੌਂ ਗਏ ਸੀ ਅੱਜ ਤਾਰੇ ਦੋ ਧਰਤੀ ਤੂੰ ਦੱਸ ਜਗਮਗ ਕਿਉਂ ਵੇਖ ਕੇ ਪੈਰ ਜੋ ਰਹੇ ਅਡੋਲ ਨੀਹਾਂ ਹੋਈਆਂ ਡਗਮਗ ਕਿਉਂ ਮੌਤ ਦੇ ਮੁਖ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋ ਫਤਹਿ ਬੁਲਾਉਂਦੀ ਰਗ-ਰਗ ਕਿਉਂ ਧਰਤ ਤਾਂ ਇਕ ਸਰਹੰਦ ਦੀ ਸੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਸਭ ਜਗ ਕਿਉਂ

ਮੈਂ ਕਦ ਦਾ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੋ, ਪਿਆਰੇ ਮੇਰਾ ਜੀਅ ਹੈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਾਨਣ ਦਾ ਕੁਝ ਦੱਸੋ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਗੁੱਝੇ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਜਿਹੇ ਹੋ ਲਗਦੇ ਬੜੇ ਹੋ ਗਹਿਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਤੁਸਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਜਿਹੀ ਕਿਉਂ ਚੜ੍ਹਦੀ ਅਸਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੂਰ ਬੜੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ ਚਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਹੋ ਮਿਲਦੇ ਮਿਲ ਕੇ ਫਿਰ ਛਿਪ ਜਾਂਦੇ ਹੋ ਫਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਹੋ ਮਿਲਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਕੁਝ ਕਰਦੇ ਹੋ ਜੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਚ ਨਾ ਦੱਸ ਪਾਈਏ ਜਿਸ ਰਸ ਰੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਰਸ ਪਾਈਏ? ਬੜੇ ਤੁਸੀਂ ਮਿੱਠ-ਬੋਲੜੇ ਹੋ ਤੇ ਅਸੀਂ ਬੜੇ ਹਾਂ ਖਾਰੇ ਚਾਲਾਕ ਨਹੀਂ, ਤੁਸੀਂ ਭੋਲੜੇ ਹੋ ਸ਼ਿੰਗਾਰੇ ਅਤੇ ਸੰਵਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਕੀ ਮਿੱਤਰ ਹੋ ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਹੋ ਪਿਆਰੇ? ਮੈਂ ਕਦ ਦਾ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਸੀਂ ਵਾਰੇ ਜੀ ਅਸੀਂ ਵਾਰੇ ਤੇ ਕਦ ਦਾ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੋ, ਪਿਆਰੇ ਜੀਅ ਕਰਦੈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਾਨਣ ਦਾ ਕੁਝ ਦੱਸੋ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ   

ਦੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹੀ ਕਾਫੀ ਨੇ ਮਿਲ ਜਾਣ ਜੇਕਰ, ਕਾਸ਼! ਸੌਣ ਲਈ ਹੈ ਧਰਤੀ ਚਾਹੀਦੀ ਉੱਡਣ ਲਈ ਆਕਾਸ਼ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚ ਬੋਈਏ ਬੀਜ ਕਰਦਿਆਂ ਕਰਦਿਆਂ ਸੈਰ ਉੱਡੀਏ ਵਿਚ ਅਕਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਥੱਕ ਜਾਣ ਜਦ ਵੀ ਪੈਰ ਉੱਤਰ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸੌਂ ਜਾਈਏ ਫਿਰ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਜਦ ਪੁੱਜੀਏ ਅੰਬਰੀਂ ਫਿਰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਈਏ ਫਿਰ ਉੱਠੀਏ ਹੱਸਦੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਤੱਕੀਏ ਫਿਰ ਅੰਬਰ ਵੱਲ ਇੱਕ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਧਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ਅੰਬਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਧਰਤ ਤੇ ਲੱਗ ਬਹਾਰ ਜਾਏ ਤੇ ਅੰਬਰ ਜਾਏ ਜਗਿਆ ਹੇਠਾਂ ਉੱਤੇ ਹੇਠਾਂ ਉੱਤੇ ਆਣ ਜਾਣ ਰਹੇ ਲੱਗਿਆ ਇਸ ਖਾਬ ਲਈ ਮੇਰੀ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਦਾ ਸਦਾ ਖਿਚ ਹੋਵੇ ਦਿਲ ਹੋਵੇ ਜੀ ਫਰਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰ ਅਰਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਹੋਵੇ ਉਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਉਸ ਅੰਬਰ ਦ ੀ ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਤਲਾਸ਼ ਇਹ ਦੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹੀ ਕਾਫੀ ਨੇ ਮਿਲ ਜਾਣ ਜੇਕਰ, ਕਾਸ਼!

ਨੀਂਹਾਂ ਚ ਖੜਨਾ     ਤੇ ਤਵੀਆਂ ਤੇ ਬਹਿਣਾ ਸੀਸ ਵੀ ਦੇਣਾ     ਤੇ ਸ਼ੁਕਰ ਵੀ ਕਹਿਣਾ ਚੀਰੇ ਵੀ ਜਾਣਾ      ਤੇ ਸੜ ਵੀ ਜਾਣਾ ਥੋੜੇ ਵੀ ਹੋਣਾ      ਤੇ ਲੜ ਵੀ ਜਾਣਾ ਮਿਤਰ ਪਿਆਰੇ ਚ      ਖੋ ਵੀ ਜਾਣਾ ਜੰਗਲ ਚ ਢੀਮ ਨਾਲ      ਸੌਂ ਵੀ ਜਾਣਾ ਇੰਝ ਹੀ ਕਈਆਂ ਨੂੰ      ਤਾਰ ਵੀ ਜਾਣਾ ਪਰ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣਾ      ਵਾਰ ਵੀ ਜਾਣਾ

ਹਾਲਾਤ ਜਦ ਬੜੇ ਵਿਗੁਤੇ ਸੀ ਜੋ ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਪਰ ਸੁੱਤੇ ਸੀ ਪਰ ਖਿੜੇ ਰਹੇ ਹਰ ਰੁੱਤੇ ਸੀ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਲਗਦਾ ਹਾਂ ਬੰਦ ਬੰਦ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਕਟਾਏ ਸੀ ਖੋਪਰ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਲੁਹਾਏ ਸੀ ਜੋ ਚਾਲੀ ਵੀ ਜਿੱਤ ਆਏ ਸੀ ਉਹ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਲਗਦਾ ਹਾਂ ਉੱਚੇ ਬੜੇ ਸਲੀਕੇ ਸੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਕਈ ਤਰੀਕੇ ਸੀ ਨਾ ਚਰਖੜੀ ਤੇ ਵੀ ਚੀਖੇ ਸੀ ਉਹ ਸਿਦਕਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਲਗਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਧੁਰ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਪਛਾਣੀ ਸੀ ਜੋ ਮਰਦਾਨੇ ਨੇ ਮਾਣੀ ਸੀ ਜੋ ਨਾਨਕ ਦਿੱਤੀ ਬਾਣੀ ਸੀ ਉਸ ਬਾਣੀ ਦਾ ਕੁਝ ਲਗਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਉਮਰ ਤੋਂ ਭਾਵੇਂ ਭੋਲੇ ਸੀ ਰੰਗ ਲਏ ਪਰ ਚੋਲੇ ਸੀ ਜੋ ਨੀਹਾਂ ਵਿਚ ਨਾ ਡੋਲੇ ਸੀ ਉਹਨਾਂ ਉਮਰਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਲਗਦਾ ਹਾਂ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਜੋ ਫੱਬੇ ਨੀ ਜੋ ਕੁਚਲੇ ਨੀ, ਜੋ ਦੱਬੇ ਨੀ ਜੋ ਕਿਧਰੇ ਹੋਰ ਵੀ ਲੱਭੇ ਨੀ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਲਗਦਾ ਹਾਂ

ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਤੁਸਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਸੰਗੀਆਂ ਨੇ ਚੁੱਪਾਂ ਵੱਟਦਿਆਂ ਤੁਸਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਾਂ ਸਦੀਆਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਲੰਘੀਆਂ ਨੇ ਗੱਲਾਂ ਬਹਿ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਕਰਨ ਨੂੰ ਪਈਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਨੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਹਾਲੇ ਤੁਹਾਡੇ ਹੁੰਗਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਨਾ ਰੰਗੀਆਂ ਨੇ ਜਿਉਂ ਗੁੰਝਲੇ ਕੇਸਾਂ ਨੇ ਹੋਈਆਂ ਮੰਗੀਆਂ ਕਈ ਕਈ ਕੰਘੀਆਂ ਨੇ ਤੇ ਅਸਾਂ ਨੇ ਗੁੰਝਲਾਂ ਮੋਹ ਪਾ ਕੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਰਹਿਣ ਹੀ ਟੰਗੀਆਂ ਨੇ ਲੁਕੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਤੋਂ ਹੁਣ ਹੋਈਆਂ ਭਾਵੇਂ ਤੰਗੀਆਂ ਨੇ ਪਰ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਜੋ ਕੀਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਛੁਪੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਨੇ

ਮੈਂ ਟਹਿਲ ਲਵਾਂ ਹੋਰ ਥੋੜਾ, ਕੋਈ ਡਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ? ਭੇੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਕੁਵੇਲੇ ਨੂੰ ਤੇਰਾ ਦਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ? ਜੇ ਤੋੜ ਲਵਾਂ ਤੇਰੇ ਬਾਗ ਚੋਂ ਫੁੱਲ, ਕੋਈ ਗੱਲ ਤਾਂ ਨਹੀਂ? ਜੇ ਬਹਿ ਜਾਵਾਂ ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਪਏਂਗਾ ਚੱਲ ਤਾਂ ਨਹੀਂ? ਜੇ ਖੁਦ ਨਾਲ ਰਾਤ ਰੁਕ ਜਾਵਾਂ ਕੋਈ ਰੋਕ ਤਾਂ ਨਹੀਂ? ਮੇਰੇ ਚਾਅ ਲਗਦੇ ਤੈਨੂੰ ਕਿਤੇ ਨੋਕ ਝੋਕ ਤਾਂ ਨਹੀਂ? ਮੇਰੀ ਖੁਸਰ ਫੁਸਰ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਕਿਤੇ ਸ਼ੋਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ? ਜੇ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਾਂ ਹਵਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਚੋਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ? ਮੈਂ ਕੀ ਆਖਾਂ, ਕੀ ਕਰਾਂ ਦੱਸ ਸਹਿਮਤੀ ਬਗੈਰ? ਮੇਰੇ ਸ਼ੌਂਕ ਵੀ ਤਾਂ ਤੈਥੋਂ ਹੀ ਆਏ ਨੇ, ਖੈਰ!

ਚਿੱਟੀ ਪੱਗ ਤੁਹਾਡੀ ਬੜੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹੈ, ਸਾਦੀ ਹੈ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੈ! ਮਨ-ਮੋਹਣੀ ਹੈ, ਦਿਲ-ਛੋਹਣੀ ਹੈ ਵੇਖੋ! ਕਿੰਨੇ ਸੁਹਣੇ-ਸਾਫ ਲੜ ਤੁਸਾਂ ਚਿਣੇ ਨੇ ਕੋਈ ਵੱਟ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਕਾਣ ਨਹੀਂ ਪਰ ਪਿਆਰਿਓ, ਜ਼ਰਾ ਖਿਆਲ ਨਾਲ! ਕਿਤੇ ਮੈਲੀ ਨਾ ਹੋ ਜਾਏ ਜ਼ਰਾ ਕੁ ਮਿੱਟੀ ਵੀ ਦੂਰੋਂ ਪਛਾਣੀ ਜਾਏਗੀ ਜ਼ਰਾ ਖਿਆਲ ਨਾਲ, ਸੁਚੱਜੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਕਿਤੇ ਡਿੱਗ ਨਾ ਪਏ ਕਿਤੇ ਢਿੱਲੀ ਨਾ ਹੋ ਜਾਏ ਪਿਆਰੇ ਜੀ, ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜੇ ਬੇਮੌਸਮਾ ਜਿਹਾ ਅੱਜ, ਮੌਸਮ ਦਾ ਹਾਲ ਹੈ ਤਾਂ ਹੀ ਚਿੱਟੀ ਪੱਗੜੀ ਦੀ, ਵੱਧ ਸੰਭਾਲ ਹੈ

ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਖੂਹ ਆਖੇ ਭਰਿਆ ਹਾਂ ਮੈਂ ਵਿਸਮਾਦ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਗੀਤ ਕੱਢ ਲਵੋ ਉੱਲਾਸ ਹੈ ਅੱਜ ਕੁਝ ਖਾਸ ਹੈ ਅੱਜ ਛੱਡੋ ਜੀ ਰੁੱਸਣਾ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰੀਤ ਕੱਢ ਲਵੋ! ਕੀ ਰੋਲਾ ਏ ਤਪਸ਼ ਦਾ ਜਦ ਜਲ ਹੈ ਕੋਲ ਭਾਵੇਂ ਸਾਵਣ ਕੱਢ ਲਵੋ ਭਾਵੇਂ ਸੀਤ ਕੱਢ ਲਵੋ ਲਾਈ ਹੈ ਮਹਿਫਲ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਆਪ ਵਿਸਮਾਦ ਦੇ ਗੀਤ ਨਿੱਤ ਨੀਤ ਕੱਢ ਲਵੋ

ਤੱਕਣਾ ਤੇ ਤੁਰਣਾ ਰੁਕਣਾ ਤੇ ਮੁੜਣਾ ਉਹ ਕਰਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਉਹ ਕਰਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਤਪਣਾ ਤੇ ਕੱਕਰ ਮੌਸਮ ਦੇ ਝੱਖੜ ਉਹ ਜਰਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਉਹ ਜਰਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਕਦੇ ਸੰਗ ਕਦੇ ਕੱਲੇ ਕਦੇ ਆਰੇ ਦੇ ਥੱਲੇ ਉਹ ਮਰਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਉਹ ਮਰਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਪਰ ਪਿਆਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇ ਡਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਉਹ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ

ਬੂਹੇ ਆ ਕੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕਹੇ ਤੇ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਉਸ ਨੇ ਸੰਦਾਂ ਆਖੇ ਲਗ ਕੇ ਰਾਤ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਰੰਗ ਗਿਆ ਆ ਕੇ ਕੰਧਾਂ ਜਿਸ ਨੇ ਰੰਗਿਆ ਕੀ ਉਸ ਪੜ੍ਹਿਆ ਕਿ ਉਸ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿਸਨੇ ਸੁਣਿਆ ਜੁੜੀਆਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਤੰਦਾਂ

ਵੇ ਅੱਜ ਦੀ ਰਾਤ ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲ ਰੁਕ ਕੇ ਕਿਤੇ ਕੁਝ ਘੜੀਆਂ ਆ ਕਰੀਏ ਪੜਚੋਲ ਚਿਰ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਅਸੀਂ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ ਘੋਲ ਆ ਰੁਕ ਜਾਈਏ, ਹੋ ਚੁੱਪ ਜਾਈਏ ਇਹ ਪਲ ਬੜੇ ਅਨਮੋਲ ਵੇ ਅੱਜ ਦੀ ਰਾਤ ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲ ਪੋਲੇ ਕਦਮ ਤੁਰਦੇ ਆਪਾਂ ਕਿਤੇ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸੁਹਲ ਕੀ ਸੱਚੀ ਮੁੱਚੀ ਗਉਰੇ ਹਾਂ ਆ ਵੱਟੇ ਲਈਏ ਤੋਲ ਅੱਜ ਦੀ ਰਾਤ ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲ ਸਿਰ ਜੋੜ ਲਈਏ ਤੇ ਬੈਠ ਜਾਈਏ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੋਲ ਝਿਜਕ ਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ ਪਾਸੇ ਦੇਈਏ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਜੰਦਰੇ ਖੋਲ ਵੇ ਅੱਜ ਦੀ ਰਾਤ ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲ ਕਿਸ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਹੈ ਕੀ ਰਹੇ ਹਾਂ ਆਖਰ ਟੋਲ ਪੁੱਛ ਲਈਏ, ਆ ਪਤਾ ਕਰੀਏ ਦਿਲ ਦੇ ਦਰ ਫਰੋਲ ਵੇ ਅੱਜ ਦੀ ਰਾਤ ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲ ਭਟਕਦਿਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹਾਂ ਵਿਚ ਜਾਈਏ ਨਾ ਕਿਧਰੇ ਡੋਲ ਇਸ ਰਾਤ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬਹਿ ਕੇ ਆ ਲਈਏ ਖੁਦ ਨੂੰ ਗੌਲ ਵੇ ਅੱਜ ਦੀ ਰਾਤ ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲ ਅਸੀਂ ਸਫਰਾਂ ਦੇ ਕੋਈ ਭੇਤੀ ਨਹੀਂ ਅਸੀਂ ਰਾਹੀ ਹਾਂ ਅਣਭੋਲ ਕਿਤੇ ਨ੍ਹੇਰੇ ਵਿਚ ਗੁੰਮ ਜਾਈਏ ਨਾ ਲਈਏ ਨਾ ਖੁਦ ਨੂੰ ਰੋਲ ਅੱਜ ਦੀ ਰਾਤ ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲ

ਅਸੀਂ ਜਾਣ ਤਾਂ ਲਿਆ ਤੈਨੂੰ ਖੁਦ ਨੂੰ ਜਾਨਣਾ ਭੁੱਲ ਗਏ ਵੱਟ ਲਿਆ ਏ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਨਣਾ ਭੁੱਲ ਗਏ ਅਸੀਂ ਰੂਪ ਹੀ ਐਸਾ ਬਣਾਇਆ ਆਪਾ ਪਛਾਨਣਾ ਭੁੱਲ ਗਏ ਆਵਾਜ਼ ਤਾਂ ਹੈ ਅਗੰਮੀ ਆਈ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਬਿਆਨਣਾ ਭੁੱਲ ਗਏ

੧. ਦੱਸੋ ਸਭ ਲੋਕ ਰਹੇ ਛੁਪ ਕਾਹਤੋਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਅੱਜ ਚੁੱਪ ਕਾਹਤੋਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਬੂਹੇ ਉੱਤੇ ਹੋ ਰਿਹਾ ਖੜਾਕ ਕਿਹੜਾ ਏ ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹਾਕ ਕਿਹੜਾ ਏ ਲੱਗੇ ਕੋਈ ਬਾਹਰ ਕੁਝ ਤੋੜ ਰਿਹਾ ਏ ਕੋਈ ਬੱਚ ਰਿਹਾ ਏ, ਕੋਈ ਦੌੜ ਰਿਹਾ ਏ ਬਾਰੀਆਂ ਤੇ ਬੂਹੇ ਕਾਹਤੋਂ ਭੇੜ ਰਹੇ ਹਾਂ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਚ ਗੱਲ ਕਿਉਂ ਨਬੇੜ ਰਹੇ ਹਾਂ ਧੂਆਂ ਕਿੱਥੋਂ ਕਾਲਾ ਜਿਹਾ ਆ ਰਿਹਾ ਏ ਕੀ ਗਲੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕੁਝ ਜਲਾ ਰਿਹਾ ਏ ਦਿਨ ਨੂੰ ਹੀ ਕਾਸ ਤੋਂ ਹਨੇਰਾ ਹੋਇਆ ਏ ਗੰਭੀਰ ਕਾਹਤੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਇੰਝ ਚਿਹਰਾ ਹੋਇਆ ਏ --- ਭੁੱਲ ਗਏ, ਰੁਲ ਗਏ, ਖਿਆਲ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਬੀਤ ਗਏ ਸਾਲ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਚਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਧੂਣੀ ਅਸੀਂ ਸੇਕ ਆਏ ਆਂ ਬੜਾ ਲੰਮਾ ਰਾਹ ਅਸੀਂ ਵੇਖ ਆਏ ਆਂ ਘੁੱਟੇ ਹੋਏ ਅਸੀਂ ਕਾਹਤੋਂ ਦੰਦ ਅਜੇ ਵੀ ਬੂਹੇ ਤੇ ਬਾਰੀਆਂ ਕਿਉਂ ਬੰਦ ਅਜੇ ਵੀ ਅੱਜ ਵੀ ਹਨੇਰੇ ਏਨੇ ਘੁੱਪ ਕਾਹਤੋਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੱਸੋ ਚੁੱਪ ਕਾਹਤੋਂ ਨੇ ੨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਗਣ ਵਾਲੀ ਪੌਣ ਦਾ ਵੇਲਾ ਸੀ ਸਫਰ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਤਾਂ ਸੌਣ ਦਾ ਵੇਲਾ ਸੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰੋਂ ਮੁਕੱਦਰ ਨੇ ਤੋਰੇ ਕਾਹਤੋਂ ਚਿਹਰੇ ਲੁਕਾਉਂਦਿਆਂ ਨਿਕਲੇ ਸੀ ਖੋਰੇ ਕਾਹਤੋਂ ਮੁਖ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਸਾਹ ਕਾਹਤੋਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਕੋਈ ਦੱਸਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਅਸੀਂ ਕਾਹਤੋਂ ਬੇਘਰੇ ਹੋਏ ਇੰਝ ਕਿਉਂ ਜਾਪੇ ਕੋਈ ਸੱਟ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਜੀ ਹੈ ਇੱਜ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਕੱਜਣ ਵਾਲੀ ਪੱਗ ਕਾਹਤੋਂ ਕੱਜੀ ਹੈ ...

ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਨੰਤ ਤੋਂ ਅਨੰਤ ਤੱਕ ਰਾਹਾਂ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਵਿਚਾਲਿਓਂ ਕਿਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਸਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਲੇ ਕਿਤੇ ਉੱਤਰ ਜਾਣਾ ਹੈ ਤੇ ਸਫਰ ਦੇ ਇਸ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਟੁਕੜੇ ਵਿਚੋਂ ਪੂਰੇ ਸਫਰ ਨੂੰ ਮਾਣ ਲੈਣਾ ਇਹੀ ਕਲਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ।

ਪੋਲੇ ਰੱਖਿਓ ਪੈਰ     ਮਿੱਟੀ ਗਿੱਲੀ ਹੈ ਕਰਨੀ ਹੈ ਜੇ ਸੈਰ     ਇਸ ਬਗੀਚੇ ਵਿਚ ਦੂਰ ਦੁਰਾਡੇ ਸ਼ਹਿਰ     ਉੱਥੇ ਪੁੱਜਣਾ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹਿਰ     ਰਾਤ ਦਾ ਹੋ ਜਾਏ ਫੁੱਲ ਰਹੇ ਨੇ ਤੈਰ     ਨਾਜ਼ੁਕ ਨਿੱਕੜੇ ਮੰਗ ਰਹੇ ਨੇ ਖੈਰ     ਵੇਖੋ ਅਸਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਵੈਰ     ਸਾਥੋਂ ਬਹੁਤਾ ਚਿਰ ਇੰਝ ਨਾ ਹੋਵੋ ਗੈਰ     ਤੁਸਾਂ ਵੀ ਫੁੱਲਾਂ ਲਈ ਫੁੱਲਾਂ ਉੱਪਰ ਕਹਿਰ     ਕਰ ਨਾ ਬੈਠਿਓ ਨਹੀਂ ਵਿਚਾਲੇ ਜ਼ਹਿਰ     ਖਿੜਨੇ ਪਿਆਰਿਓ ਵਗਦੀ ਜਾਂਦੀ ਨਹਿਰ     ਏਹੋ ਆਖਦੀ ਅੱਜ ਦੀ ਇਸ ਦੁਪਹਿਰ     ਮਿਲ ਕੇ ਬੈਠੀਏ

ਕਾਹਲੀ ਕਾਹਲੀ ਆ ਕੇ ਕੋਈ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਕਹਿ ਗਿਆ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਖੋਹ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ ਬੂੰਦ ਬੂੰਦ ਕਰ ਕੇ ਰੋ ਰਿਹਾ ਤੱਟ ਹੈ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਚ ਇੱਕ ਬੂੰਦ ਘੱਟ ਹੈ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ ਕਾਸ ਤੋਂ ਰਾਤ ਅੱਜ ਸੁੰਨ ਹੈ ਰਾਤ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਤਾਰਾ ਇਕ ਗੁੰਮ ਹੈ ਦੋ ਕਦਮ ਛੁੱਟ ਗਈ ਕਾਫਲੇ ਦੀ ਵਾਟ ਹੈ ਏਡੇ ਵੱਡੇ ਖੇਤ ਵਿਚ, ਕਿਣਕੇ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ ਬੂਹੇ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ, ਕੁਝ ਤਾਂ ਅਧੂਰਾ ਏ ਇਕ ਸਾਜ਼ ਘੱਟ ਹੈ, ਉੰਞ ਗੀਤ ਪੂਰਾ ਏ ਸੁੰਨੀ ਜਿਹੀ ਹਵਾ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਸਭ ਠੀਕ ਹੈ ਸਭ ਲੋਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਇੱਕ ਦੀ ਉਡੀਕ ਹੈ

ਮੈਂ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਅਗੇ ਹਾਂ ਕਿ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਾਂ ਇਹ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਪੁੱਛੀਏ ਕਿ ਦਿਲ ਤੋਂ ਪੁੱਛੀਏ ਉਹ ਕਦੋਂ ਦਾ ਖੜ੍ਹਿਆ ਕਿਉਂ ਅੱਗੇ ਨੀ ਤੁਰਿਆ ਇਹ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਪੁੱਛੀਏ ਕਿ ਦਿਲ ਤੋਂ ਪੁੱਛੀਏ ਗਏ ਕਿੱਧਰ ਆਲਣੇ ਤੇ ਨਵੇਂ ਕਦ ਪਾਲਣੇ ਇਹ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਪੁੱਛੀਏ ਕਿ ਦਿਲ ਤੋਂ ਪੁੱਛੀਏ ਛਾਂ ਰਹੇਗੀ ਕਦੋਂ ਤੱਕ ਰਾਤ ਪਵੇਗੀ ਕਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਪੁੱਛੀਏ ਕਿ ਦਿਲ ਤੋਂ ਪੁੱਛੀਏ

ਇਕ ਦਿਨ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਇਕ ਬੜੀ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਆਖੀ ਮੈਂ ਸੁਣ ਕੇ ਬੜਾ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਤੋਂ ਸੁਣੀ ਇਹ ਸਾਖੀ? ਉਸ ਨੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ ਜਨਾਬ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਤਾਂ ਇਕ ਵਾਰ ਸੁਣਾਈ ਸੀ ਮੈਂ ਵਿਚਾਰਨ ਲਈ ਰੁੱਕ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਆਈ ਕਿ ਮੈਂ ਏਨੀ ਦੇਰ ਹਾਂ ਬੋਲਦਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਨੀ ਹੀ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ ਕਾਸ਼ ਮੈਂ ਕਦੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠਾਂ ਤੇ ਨੀਝ ਲਗਾ ਕੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਬੋਲਦਿਆਂ ਸੁਣ ਲਵਾਂ। ਜ਼ਬਾਨ ਤੋਂ ਕੰਨ ਤੱਕ ਦਾ ਪੈਂਡਾ ਕੰਨ ਤੋਂ ਮਨ ਤੱਕ ਦਾ ਪੈਂਡਾ ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਹੈ।

ਕਣੀਆਂ ਪਈਆਂ ਕਣਕਾਂ ਉੱਪਰ ਕੜਕੇ ਦਿਲ ਤੇ ਅੰਬਰ ਕਮਰੇ ਦੇ ਵੱਲ ਕਦਮ ਵਧਾਏ ਘਰ ਦੇ ਪਹੁੰਚਾਂ ਅੰਦਰ। ਕੱਲਾ ਮੀਂਹ ਵਿਚ ਕਿਰਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਕਿੱਥੇ ਸਹਿ ਪਾਵਾਂਗਾ ਕਿਤੇ ਵੀ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਛਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਕੀ ਮੈਂ ਪਾਵਾਂਗਾ? ਕੱਲ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਅੱਜ ਬੱਦਲ ਆਉਣੇ ਕੋਲ ਆਏ ਤਾਂ ਕਿਉਂ ਡਰ ਲੱਗਿਆ ਕੋਠੇ ਆਏ ਪਰਾਹੁਣੇ ਕਿੰਝ ਹੈ ਕੁਦਰਤ ਕਿਣ-ਮਿਣ ਲਾਈ ਕਿੰਨੀਆਂ ਜਲ ਦੀਆਂ ਲੀਕਾਂ ਕਿੰਨੇ ਚਿਰ ਤੋਂ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਰਨਾਂ ਖੜ੍ਹਾ ਉਡੀਕਾਂ

ਇਸ ਰਾਹ ਦੇ ਉੱਤੇ ਪੈੜਾਂ ਹਨ ਕੁਝ ਕਦਮਾਂ ਦੀਆਂ ਕਦਮਾਂ ਦੀਆਂ, ਪਿੱਛੇ ਮੁੜਦੀਆਂ ਤੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤੋਰਾਂ ਦੀਆਂ, ਨਰਮ ਨਰਮ ਜੋ ਮਿਟ ਰਹੀਆਂ ਜੋ ਮਿਟ ਰਹੀਆਂ, ਤੇ ਆਖ ਰਹੀਆਂ ਕਿ ਮੁੜ ਜਾਉ ਕਿ ਮੁੜ ਜਾਉ, ਕਿ ਅੱਗੇ ਰਾਹ ਕੋਈ ਲੱਭਣਾ ਨਹੀਂ ਕੋਈ ਲੱਭਣਾ ਨਹੀਂ, ਕਾਫਲੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਇਸ ਪਾਸੇ ਇਸ ਪਾਸੇ, ਅਸੀਂ ਸੁੰਨੇ ਰਾਹ ਛੱਡ ਆਏ ਹਾਂ ਛੱਡ ਆਏ ਹਾਂ, ਅੱਡੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਨੂੰ ਪੈੜਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਰੋਕਦੀਆਂ ਸੰਕੋਚਦੀਆਂ ਸੰਕੋਚਦੀਆਂ, ਕਿ ਨਾ ਜਾਉ ਜੇ ਮਿਟਣਾ ਨਹੀਂ ਜੇ ਮਿਟਣਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮੋੜ ਲਵੋ ਜੀ ਕਦਮਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕਦਮਾਂ ਨੂੰ, ਪਰ ਤੋਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਅੱਗ ਵੱਲ, ਵਜੂਦ ਸਾਡੇ ਭਾਵੇਂ ਮਿਟ ਜਾਣੇ ਮਿਟ ਜਾਣੇ, ਪਰ ਪੈੜਾਂ ਹਰ ਪਲ ਰਹਿਣਗੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ, ਤੇ ਕਹਿਣਗੀਆਂ ਕੋਈ ਆਇਆ ਸੀ।

ਰੋਲਾ ਤੁਸੀਂ ਪਾਇਓ ਨਾ ਤੇ ਨਾਲੇ ਹੱਸਿਓ ਨਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਣ ਲੱਗਿਆਂ ਪਰ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਓ ਨਾ। ਗੱਲ ਪਿੱਛੋਂ ਤੁਰੀ ਏ ਤੇ ਮੇਰੇ ਤੱਕ ਆਈ ਏ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਖਾਤਰ ਤੁਹਾਡੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਈ ਏ ਸਭ ਨੂੰ ਸੁਨਾਉਣ ਦਾ ਮੇਰਾ ਮਨ ਬੜਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਏ ਪਰ ਅੱਗੇ ਨਾ ਦੱਸਣ ਦਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਵਾਅਦਾ ਏ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਦੋਸਤ ਦੀ ਗੁੱਝੀ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਹੈ ਪਰਸੋਂ ਦੀ ਘਟਨਾ ਹੈ ਸੁਣੀ ਮੈਂ ਕੱਲ ਹੈ ਮੇਰੀ ਵੀ ਆਦਤ ਹੈ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਤੱਕ ਰੱਖਣ ਦੀ ਨਹੀਂ ਲਾਲਸਾ ਕੋਈ ਚੁਗਲੀ ਦੇ ਸੁਆਦ ਨੂੰ ਚੱਖਣ ਦੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਰ ਮੰਨਿਆ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਭਰਾ ਏ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਦੱਸਣ ਦਾ ਵੈਸੇ ਕਿਹੜਾ ਚਾਅ ਏ ਲੁਕਾ ਕੇ ਹੀ ਰੱਖਿਓ ਮੈਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਹੀ ਨਹੀਂ ਫਿਰ ਨਾ ਕਹਿਓ ਗੱਲ ਢਿੱਡ ਵਿਚ ਰਹੀ ਨਹੀਂ

ਕੀ ਮੀਂਹ ਸੁਹਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਕਵਿਤਾ ਸੁਹਣੀ ਹੈ ਕਿ ਮੀਂਹ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਕਵਿਤਾ ਸੁਹਣੀ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਕਵਿਤਾ ਕਰਕੇ ਮੀਂਹ ਸੁਹਣਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਸੁਹਣੇ ਨੇ ਬਰਸਾਤਾਂ ਇਹੀ ਸੋਚਦਿਆਂ ਲੰਘ ਗਈਆਂ

ਉਹ ਬੜਾ ਅਮੀਰ ਸੀ ਮੈਂ ਉਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਮੀ ਲੱਭਦਾ ਰਿਹਾ ਬੜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਆਖਰ ਲੱਭ ਹੀ ਗਈ! ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਹਿਰਦੇ ਗਰੀਬੀ ਹੈ ਬੜੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਸਮਝ ਆਈ ਕਿ ਰਿਦੇ ਗਰੀਬੀ ਤਾਂ ਇਕ ਅਮੀਰੀ ਹੀ ਹੈ।

ਇਹ ਘੁੰਮਣ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਗੁੰਮਣ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ ਕਿਸੇ ਫੁੱਲ, ਕਿਸੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ, ਚੁੰਮਣ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ ਠਹਿਰਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਰੁਕਣ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ ਮਨ ਦੀ ਨਿਵਾਣ ਵੱਲ, ਝੁਕਣ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ ਕਿਸੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਤਣੇ, ਢੋਅ ਲਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ ਕੁਝ ਲਿਖਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ, ਕੁਝ ਗਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ ਤੇ ਗਾਉਂਦਿਆਂ ਗਾਉਂਦਿਆਂ, ਚੁੱਪ ਹੋਣ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਮੰਜੀ, ਡਾਹੁਣ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ ਕਿਸੇ ਟਾਹਣੀ ਦੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਚੁੰਮਣ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ ਇਹ ਘੁੰਮਣ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਗੁੰਮਣ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ

ਤੋੜਨਾ, ਵਿਗਾੜਨਾ, ਪਾੜਨਾ, ਨਿੰਦਨਾ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਖੁਰਚ ਖੁਰਚ ਕੇ, ਸੋਧ ਸੋਧ ਕੇ ਘੜਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਹੈ ਸੁੱਟ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਫਾੜ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਣਾ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਾੜਨਾ ਸੌਖਾ ਹੈ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਹੈ ਕਹਿ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਸਲਾਹ ਦੇ ਦੇਣੀ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਅ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਕੋਈ ਸਿਆਣਪ ਆਪਣੀ ਮਤਿ ਵਿਚ ਜੜਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਹੈ ਰਾਹ ਜਦ ਬਚਿਆ ਕੋਈ ਨਾ ਹੋਵੇ ਘੇਰੇ ਪਏ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਸ ਚੋਂ ਭੱਜਣਾ ਬੜਾ ਆਸਾਨ ਲੜਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਹੈ ਬੜਾ ਹੀ ਸੌਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਰਚ ਮਿਚ ਜਾਣਾ ਭੀੜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਠੀਕ ਗੱਲ ਤੇ ਪੱਕਾ ਹੋ ਕੇ ਖੜ੍ਹਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਹੈ ਦੂਰੋਂ ਦੀ ਤਾਂ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਵੀ ਬੜੇ ਹੀ ਨਿੱਕੇ ਲਗਦੇ ਨੇ ਆਪ ਉਸ ਉੱਪਰ ਕਦਮ ਕਦਮ ਚੜ੍ਹਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਹੈ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਰੱਖਣਾ ਇਹ ਤਾਂ ਫਿਰ ਵੀ ਸੁਭਾਵਕ ਹੈ ਪਰ ਸਖਤ ਹੋ ਗਏ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੜਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਹੈ ਜੋ ਘੜ ਵੀ ਗਏ, ਜੋ ਪੜ੍ਹ ਵੀ ਗਏ ਜੋ ਜੜ ਵੀ ਗਏ ਤੇ ਲੜ ਗਏ ਐਸੇ ਦਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਰਮਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਹੈ

ਮੇਰੀ ਕਵਿਤਾ ਸੁੱਚੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵਿਚ ਮੈਂ ਸੀ। ਜਦ ਮੈਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਮੇਰੀ ਨਾ ਰਹੀ ਤਦ ਸਮੁੱਚੀ ਹੋ ਗਈ, ਤਦ ਸੁੱਚੀ ਹੋ ਗਈ

ਪਛਾਣ ਲਵੋ ਕਦੇ ਤੁਸੀਂ: ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਕਣ ਤੋਂ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਕਣੀਆਂ ਤੋਂ ਚਿੜੀਆਂ ਨੂੰ ਚਹਿਕਣ ਤੋਂ ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਲਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਕਰਤੇ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਤੇ ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਹਾਸੇ ਤੋਂ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਾਉਂਦਿਆਂ ਦੀ ਇਕ ਪੰਕਤੀ ਚੀਖ ਬਣ ਗਈ ਆਵਾਜ਼ ਉੱਚੇ ਸੁਰ ਨੂੰ ਛੂਹਣੋਂ ਰਹਿ ਗਈ ਪਰ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੀਲੀ ਲੱਗੀ ਮਨ ਦੀ ਤਰੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰ ਮਿਲ ਗਿਆ ਧੜਕਣ ਦੇ ਨਾਲ ਤਾਲ ਮਿਲ ਗਈ ਦਿਲ ਦੀ ਹੂਕ ਦਿਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਤੇ ਅਨੰਦ ਬੱਝ ਗਿਆ ਤੇ ਅਨੰਦ ਬੱਝ ਗਿਆ...

ਤੁਰਦੇ ਤੁਰਦੇ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹਿਲਾਉਂਦੇ ਕਿਉਂ ਹੋ? ਪੱਤੀਆਂ ਨੂੰ ਤੇ ਕੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਉਂਦੇ ਕਿਉਂ ਹੋ? ਤੁਹਾਡੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ ਬੂਟੇ ਖਿਲ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਤੋੜੇ ਬਿਨਾਂ ਫੁੱਲ ਕਿਹੜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਨੇ? ਨਾ ਰੁਕਦੇ ਹੋ, ਨਾ ਸੁੰਘਦੇ ਹੋ; ਸੰਗ ਜਾਂਦੇ ਹੋ? ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਬੱਸ ਛੂਹ ਕੇ ਹੀ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹੋ! ਨਾ ਮਾਲਕ ਹੋ, ਨਾ ਮਾਲੀ ਹੋ, ਕੀ ਲਗਦੇ ਹੋ? ਇਸ ਇਕ ਪਲ ਦੇ ਵਿਚ ਕਿਹੜਾ ਹਿਰਦਾ ਠੱਗਦੇ ਹੋ? ਨਾਲੇ ਜੋ ਵਿਸਮਾਦ ਦੇ ਵਿਚ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹੋ ਇਕ ਛੂਹ ਵਿਚ ਐਸੀ ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹੋ? ... ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ ਸਾਡਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬੜਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਇਹ ਫੁੱਲ ਵੀ ਮੇਰਾ ਸਾਥੀ, ਕੰਡਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਗ ਵਿਚ ਕੀਤੀਆਂ ਸੈਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਛਾਤਾ ਹੈ, ਕਿ ਇਕ ਪਲ ਜਿੱਡੀ ਛੋਹ ਦਾ ਸਾਡਾ ਨਾਤਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਤੇ ਕਦੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਬੂਟੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਬਾਤਾਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾ ਦਿਆ ਕਰਾਂ ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਛੂਹ ਦੇ ਵਿਚ ਇੰਝ ਰੂਹਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਰਲਦੀਆਂ ਨੇ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਨਹੀਂ ਇਹ ਖੇਡਾਂ ਬੱਸ ਇਕ ਪਲ ਦੀਆਂ ਨੇ।

ਬੱਦਲ ਤੁਰਦਾ, ਪਾਣੀ ਵਰ੍ਹਦਾ, ਤਾਕੀ ਵਿੱਚੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜ਼ੋਰ ਬੱਦਲ ਗਰਜਦੇ ਦੀ ਬੇਬਾਕੀ ਵਿੱਚੋਂ ਵੇਖਿਆ ਵੇਖੇ ਬਸ ਬਾਰੀ ਵਿਚੋਂ, ਅਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਮੈਂ ਸਰੋਤਾ, ਮੈਂ ਹਾਜ਼ਰੀਨ, ਦੂਰੋਂ ਮਾਰਾਂ ਤਾੜੀਆਂ ਨਹੀਂ ਛੂਹਿਆ, ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ, ਦੂਰੋਂ ਦੀ ਹੀ ਝਾਕਿਆ ਮੈਂ ਦਰਸ਼ਕ, ਨਿਹਾਰਦਾ, ਆਪੇ ਵਰਤੇ ਵਾਕਿਆ ਕੋਈ ਗਾਉਂਦਾ, ਮੈਂ ਸੁਣਨਹਾਰ, ਮੈਂ ਕੰਨ ਤੇ ਬਸ ਕੰਨ ਹਾਂ ਜ਼ੁਬਾਨ ਨਹੀਂ, ਹੱਥ ਨਹੀਂ, ਬੱਸ ਅੱਖ ਹਾਂ ਤੇ ਮਨ ਹਾਂ ਮੈਂ ਵਰਤਦੇ ਦੇ ਵਿਚ ਤੇ ਵਰਤਦੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਵੀ ਬਾਰੀ ਵਿਚੋਂ ਵੇਖਦਾ, ਆਪਣਾ ਗਰੂਰ ਵੀ ਮੈਂ ਸਾਗਰਾਂ ਚ ਰਚਿਆ ਪਾਣੀ ਨਮਕੀਨ ਹਾਂ ਮੈਂ ਚੰਨ ਨਹੀਂ, ਗ੍ਰਹਿ ਨਹੀਂ, ਬੱਸ ਦੂਰਬੀਨ ਹਾਂ ਇਹ ਤਾਕੀ ਹੀ ਝਾਕੀ ਏ, ਬਾਕੀ ਸਭ ਕੰਧ ਹੈ ਮੇਰੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੀ, ਦੂਰ ਦੂਰ ਚੰਦ ਹੈ ਇਕ ਵਿੱਥ ਹੈ, ਫਾਸਲਾ ਹੈ, ਦੂਰੀ ਹੈ, ਖਲਾਅ ਹੈ ਤਾਕੀ ਵਿਚ ਤੇ ਵਾਪਰਦੇ ਚ ਕਿੰਨਾ ਲੰਮਾ ਰਾਹ ਹੈ ਵਰਤਾਉਂਦਾ ਤੇ ਵਾਪਰਦਾ ਤੇ ਵੇਖਦਾ, ਅਸੀਂ ਤਿੰਨ ਇਕ ਕਦ ਹੋਵਾਂਗੇ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ, ਇੰਨ ਬਿੰਨ ਸਵਾਲ ਇਹ ਮੈਂ ਕੁਦਰਤ ਇਖਲਾਕੀ ਵਿੱਚੋਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਮੈਂ ਤਾਕੀ ਵਿੱਚੋਂ ਵੇਖਿਆ

ਪੱਤੇ ਫੁੱਟ ਪੈਂਦੇ ਨੇ, ਉੱਗ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਮਰ ਮਿਟਦੇ ਨੇ ਆਪੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਪਰੇ ਬੱਦਲ ਆ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਵਰ੍ਹ ਪੈਂਦੇ ਨੇ, ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਆਪੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਬਾਲਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰਾਹ ਵੀ ਵਿਛ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਦਿਸ ਪੈਂਦੇ ਨੇ, ਛਿਪ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਆਪੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਤੁਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸੁਪਨੇ ਸਿਰਜੀ ਚੱਲਣ, ਚੇਤੇ ਰਹਿਣ, ਪੂਰੇ ਹੋਵਣ ਆਪੇ ਹੀ ਮੇਰੀ ਸਜਾਵਟ ਦੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸਭ ਵਰਤੀ ਜਾਵੇ, ਭਾਣੇ ਅੰਦਰ, ਹੁਕਮੀ ਹੁਕਮੁ ਆਪੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਮੰਗਣ ਦੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪਰ ਮੈਂ ਲਿਖਦਾ ਰਹਾਂ, ਜੜਦਾ ਰਹਾਂ, ਘੜਦਾ ਰਹਾਂ ਭਾਵੇਂ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਪਰੇ

ਉਹ ਕਹਿ ਤਾਂ ਗਏ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣ ਜਾਉ ਮੈਂ ਵੀ ਮੰਨ ਤਾਂ ਗਿਆ ਕਿ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗੇ ਜਦ ਪਤਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਬਾਰੇ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਪਹਿਲੀ, ਕਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ ਦੂਜੀ, ਕਿ ਕਮਾਲ ਹੈ ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ - ਕੀ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਾਂ? ਹਾਂ - ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਾਂ ਹਾਂ, ਪਰ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਾਂ ਫਿਰ ਸੋਚਿਆ - ਕੀ ਮੈਂ ਕਮਾਲ ਹਾਂ? ਹਾਂ - ਕਮਾਲ ਤਾਂ ਹਾਂ, ਪਰ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਕਮਾਲ ਹਾਂ ਪਰ ਕਿੰਨਾ ਨਿੱਕਾ? ਨਦੀ ਜਿੰਨਾ ਤਾਂ ਹੋਵਾਂਗਾ! ਜਦ ਨਦੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਲੱਗਾ, ਨਹੀਂ ਨਿੱਕੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਨਿੱਕਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਾਂ ਨਿੱਕੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਨਿੱਕਾ ਕਮਾਲ ਹਾਂ ਹੁਣ ਜਦ ਸਮੁੰਦਰ, ਨਦੀ, ਤਲਾਬ, ਝਰਨਾ, ਸਰੋਵਰ ਸਭ ਦੀ ਵੇਖੀ ਝਾਕੀ ਏ ਤਾਂ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਤਾਂ ਹੈ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹਾਲੇ ਬੂੰਦ ਬਣਨਾ ਵੀ ਬਾਕੀ ਏ

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢਿਓਂ ਰੇਤ ਵਿਚੋਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਇਕ ਸਿੱਪੀ ਨੂੰ ਕੰਨ ਨਾਲ ਲਾਇਆ ਇਕ ਪਲ ਝੂਮ ਪਏ, ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ "ਜ਼ਰਾ ਸੁਣੋ, ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ ਗੀਤ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਹਵਾ ਜਦ ਸਿੱਪੀ ਦੀ ਗੋਲਾਈ ਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸਰਰਾਹਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਕੰਨ ਨੂੰ ਲਾ ਕੇ ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਝੂਮ ਪਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ "ਹਾਂ, ਗੀਤ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ" ਸਾਜ਼ ਹੈ, ਕਿ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ ਕਿ ਧੌਖਾ ਹੈ ਕੁਝ ਤਾਂ ਅਨੌਖਾ ਹੈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨੀ ਸਦੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਗੀਤ ਵੱਜ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਮੈਂ ਅੱਜ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਰੱਜ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਫੇਰ ਨਜ਼ਰ ਪਈ ਇਕ ਨਹੀਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਿੱਪੀਆਂ ਫਿਰ ਇਸ ਤਾਰ ਤੇ ਨਾਦ ਛੇੜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਦਾ ਸਦਾ ਤੋਂ ਚਲਦੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਮੈਂ ਕੀ ਸੁਣਾਂ? ਕੀ ਫੜਾਂ, ਕੀ ਸਾਂਭਾਂ? ਸਿੱਪੀ, ਹਵਾ, ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ? ਵਾਛੜਾਂ, ਲੂਆਂ ਕਿ ਸੀਤ? ਬੋਝੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਏਨੇ ਗੀਤ, ਏਨੇ ਗੀਤ!

ਸੰਗਤ ਜਲ ਹੈ ਮੈਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮੋ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਲ ਦੇ ਉੱਪਰ ਕੋਈ ਕੰਧ ਨਹੀਂ ਕੋਈ ਪਰਤ ਨਹੀਂ ਕੋਈ ਦਰਵਾਜਾ ਨਹੀਂ ਕੋਈ ਤਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸੰਗਤ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈ, ਖੁੱਲੀ ਹੈ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਬਿਠਾਉਂਦੀ ਹੈ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਲਕੜੇ ਜਿਹੇ ਘੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰੇਤਲੇ ਵਿਹੜੇ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਛੱਲ ਹੈ ਸੰਗਤ ਜਲ ਹੈ

ਮੁੜ ਕੇ ਆਏ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਹੀ ਬਸ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਕਣ ਸੋਚਣ ਦੇ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣਨਾ ਪੈਣਾ ਹੈ ਅਸੀਂ ਜੀਏ ਵੀ ਅਸੀਂ ਮਰ ਵੀ ਗਏ ਪਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਸਿਆ ਰਹਿਣਾ ਹੈ ਤਰਦੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਇੱਕੋ ਭੇਤ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖਹਿਣਾ ਹੈ ਬੂੰਦ ਦੇ ਵਿਚ ਵੀ ਸਾਗਰ ਹੈ ਹਰ ਬੂੰਦ ਕੋਲ ਇਕ ਦਿਨ ਬਹਿਣਾ ਹੈ ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਬੂੰਦ ਬਣਾ ਦਿਉ ਅਸੀਂ ਸਾਗਰ ਬਣ ਕੇ ਵਹਿਣਾ ਹੈ

ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਕਿਹਾ ਹੀ ਹੈ ਜੇ ਤੁਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਹੀ ਹੈ ਗੱਲ ਤਾਜ਼ੀ, ਮਨ ਬੇਹਾ ਹੀ ਹੈ ਮਿਸਾਲ ਨਹੀਂ, ਬਸ ਸੁਨੇਹਾ ਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਚਾਨਣ ਹਨੇਰੇ ਜਿਹਾ ਹੀ ਹੈ

ਕੋਈ ਕਹਿ ਗਿਆ ਇਕ ਛੋਟੇ ਨਿਆਣੇ ਨੂੰ ਕਿ ਤੂੰ ਬੂੰਦ ਹੈਂ ਤੇ ਦੂਰ ਕਿਤੇ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ ਇਸ ਦੇਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਬੂੰਦ ਦਾ ਮੁੱਲ ਨਾ-ਬਰਾਬਰ ਹੈ ਗੁੰਮ ਹੀ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਅੰਬਰ ਹੈ ਤਾਂ ਬੂੰਦ ਬੱਦਲੀ ਹੈ ਜੇ ਰੁੱਖ ਹੈ ਤਾਂ ਬੂੰਦ ਪੱਤਾ ਹੈ ਜੇ ਰਾਤ ਹੈ ਤਾਂ ਬੱਸ ਇਕ ਤਾਰਾ ਹੈ ਦੱਸਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਨਿਆਣਾ ਡਰ ਜਾਏਗਾ ਪਰ ਅਣਭੋਲ ਜੁਆਕ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛ ਬੈਠਾ: ਜੇਕਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਪੈ ਗਈ ਤੇ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਹਿ ਗਈ ਤਾਂ ਗੱਲ ਵੱਖਰੀ ਕਿਹੜੀ ਰਹਿ ਗਈ?

ਜਦ ਮੈਂ ਸਮੰਦਰ ਵਿਚ ਉਤਰਿਆ ਤਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਨੀਲੀ ਦਸਤਾਰ ਭਿੱਜ ਗਈ ਕੁਝ ਭਾਰੀ ਹੋ ਗਈ, ਪਰ ਮੈਂ ਸ਼ੌਂਕ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀ ਰੱਖੀ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਆਪੇ ਸੁੱਕ ਵੀ ਗਈ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸਜਾਉਣ ਲਈ ਜਦ ਪਹਿਲਾ ਲੜ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਤਾਂ ਇਕ ਨਵਾਂ ਸੁਆਦ ਆਇਆ: ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਸੁਆਦ। ਉਸਦੇ ਨਮਕੀਨ ਹੋਣ ਵਿਚ ਵੀ ਮਿਠਾਸ ਲੱਗੀ ਮੈਨੂੰ ਇੰਞ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਇਕ ਟੁਕੜਾ ਆਪਣੀ ਦਸਤਾਰ ਵਿਚ ਭਰ ਕੇ ਲੈ ਆਇਆ ਹੋਵਾਂ। ਘਰ ਮੁੜਿਆ, ਦਸਤਾਰ ਧੋਤੀ ਗਈ ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਧੋਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਅੱਜ ਬੜੇ ਦਿਨਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਜਦ ਫਿਰ ਉਹੀ ਦਸਤਾਰ ਸਜਾਉਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਬੜਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ: ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਉਹੀ ਸੁਆਦ ਆਇਆ ਤੇ ਇਕਦਮ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਲਹਿਰਾਂ ਫਿਰ ਚੇਤੇ ਆ ਗਈਆਂ ਜਦ ਸਜਾ ਲਈ ਤਾਂ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਸਿਰ ਉੱਪਰ ਪੰਜ ਲੜ ਨਹੀਂ ਪੰਜ ਨੀਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹੀ ਹੋਣ ਮੇਰਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੈ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਖਾਰੇਪਨ ਵਿਚ ਵੀ ਮਿਠਾਸ ਹੈ ਮੇਰੀ ਦਸਤਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਛੇ ਗਜ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਹੈ

ਫਿਰ ਸੁਣਿਆ ਰਾਤੀਂ ਜੇਲਾਂ ਚੋਂ ਕੋਈ ਰੌਲਾ ਡੰਡਿਆਂ ਦਾ ਫੁੱਲ ਵਿਚਾਰੇ ਜ਼ਖਮੀ ਕਰ ਗਿਆ ਲੜਨਾ ਕੰਢਿਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਲੱਭ ਲਵੋ ਕੀ ਮਕਸਦ ਹੈ ਇਸ ਖੇਡ ਦੇ ਹੰਢਿਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਬਣ ਜਾਉ ਹਾਣੀ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਛੰਡਿਆਂ ਦਾ ਕੌਣ ਮਿਲਾਪ ਕਰਾਊ ਕਦੇ ਚਿਰਾਂ ਦੇ ਵੰਡਿਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਪੁੱਛੋ ਮੁੱਕਣਾ ਕਦੇ ਕਿ ਨਹੀਂ ਇਹ ਝਗੜਾ ਝੰਡਿਆਂ ਦਾ

ਬੰਗਾਲ ਸਫਰ ਤੇ ਤੁਰ ਪਏ, ਮੁਸਾਫਰ ਕੁਝ ਪੰਜਾਬੋਂ ਲੰਘੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਦੇਸ ਕਈ, ਬਦਲੀ ਹਵਾ ਤੇ ਆਬੋ ਕੁਝ ਮਹਿਕ ਪੁਚਾਉਣੀ ਆਬਾਂ ਦੀ, ਮਿਲ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕੁਝ ਦੇਖਣੀ ਧਰਤ ਟੈਗੋਰ ਦੀ, ਕੁਝ ਆਪ ਫੈਲਾਉਣੀ ਰੰਗਤ ਕੁਝ ਲਹਿਰਾਂ ਕੰਨ ਨੂੰ ਸੁਣ ਪਈਆਂ, ਕੁਝ ਗੀਤ ਵੀ ਸੁਣ ਪਏ ਮੋਰ ਦੇ ਵਾਰਸ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ, ਇੰਝ ਪਹੁੰਚੇ ਘਰੇ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਉਹ ਗਾਇਨ ਕਰਦੇ ਜਾਂਵਦੇ, ਜਦ ਜਦ ਸਫਰ ਤੇ ਪੈਂਦੇ ਕੋਈ "ਦੇਵ ਗੁਰੂ" ਕਹੇ ਨਾਨਕ ਨੂੰ, "ਗੁਰੂਦੇਵ" ਟੈਗੋਰ ਕਈ ਕਹਿੰਦੇ ਕਦੇ ਹਵਾ ਦੇ ਵਿਚ, ਕਦੇ ਧਰਤੀ ਤੇ, ਕਦੇ ਛੱਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਖਹਿੰਦੇ ਕਰ ਕਰ ਗੱਲ ਬੰਗਾਲੀਆਂ ਨਾਲ, ਪ੍ਰੇਮ ਰੰਗ ਵਿਚ ਵਹਿੰਦੇ ਫਿਰ ਰੋਲ਼ੇ ਇਕਦਮ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਏ, ਸਭ ਪਾਸੇ ਪੈਂਦੇ ਸ਼ੋਰ ਦੇ ਵਾਰਸ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ, ਇੰਝ ਪਹੁੰਚੇ ਘਰੇ ਟੈਗੋਰ ਦੇ

ਵਿਹੜੇ ਪਾਰ ਹੈ ਇਕ ਦਰਵਾਜਾ ਪਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਜਾਣਾ ਸੁਣਿਆ ਅਸੀਂ ਕਿ ਦੂਜੇ ਬੰਨੇ ਉਸਦੇ ਇਕ ਟਿਕਾਣਾ ਵਿਹੜੇ ਤੇ ਪਰ ਤਿਲਕਣ ਡਾਹਢੀ ਫਿਸਲ ਫਿਸਲ ਕਈ ਡਿੱਗੇ ਸਿਆਣਿਆਂ ਤਾਂ ਹੀ ਭੇਦ ਹੈ ਦੱਸਿਆ ਇਕ ਇਕ ਪੈਰ ਜਮਾਣਾ

ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ ਜੋ ਸਦਾ ਨਿਰਾਸ ਉਦਾਸ ਉਦਾਸ ਉਦਾਸ ਉਦਾਸ ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੁਝ ਕੁ ਆਸ ਉਦਾਸ ਉਦਾਸ ਵਿਗਾਸ ਉਦਾਸ ਜੋ ਕਦੇ ਦੂਰ ਤੇ ਕਦੇ ਹੈ ਪਾਸ ਵਿਗਾਸ ਉਦਾਸ ਵਿਗਾਸ ਉਦਾਸ ਜੋ ਸਿੱਖੇ ਕਰਨਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿਗਾਸ ਵਿਗਾਸ ਉਦਾਸ ਵਿਗਾਸ ਭਾਣੇ ਵਿਚ ਜੋ ਕਰਨ ਨਿਵਾਸ ਵਿਗਾਸ ਵਿਗਾਸ ਵਿਗਾਸ ਵਿਗਾਸ

ਮੈਂ ਲੇਖਕ ਨਹੀਂ, ਅਨੁਵਾਦਕ ਹਾਂ ਰਚੇਤਾ ਨਹੀਂ, ਸੰਪਾਦਕ ਹਾਂ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਦਾ, ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਜਗੀਆਂ ਬੁੱਝੀਆਂ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦਕ ਹਾਂ ਮੈਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਹਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਛਾਣੀਆਂ ਦਾ ਕੁਝ ਪੁੱਛੀਆਂ ਧੁੱਪਾਂ ਸੇਕੀਆਂ ਤੋਂ ਕਿੰਞ ਬਦੀਆਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਨੇਕੀਆਂ ਤੋਂ ਫਿਰ ਨੇਕੀਆਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਬਦੀਆਂ ਤੋਂ ਇੰਝ ਚੱਲਦਾ ਆਉਂਦਾ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਨਿਹਾਰੀ ਚੱਲਾਂ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਉੱਪਰ ਉਤਾਰੀ ਚੱਲਾਂ ਕੁਝ ਬਾਤਾਂ ਸੱਤ ਤੇ ਦੁਆਪਰ ਦੀਆਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਆਪੇ ਵਾਪਰਦੀਆਂ

ਪਿਆਰੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਲੋਚਦੀਆਂ, ਹਵਾਵਾਂ ਫਿਰ ਬਗਦਾਦ ਦੀਆਂ ਰਬਾਬ ਦੀ ਧੁਨ ਤੇ ਛੇੜ ਦੇਵੇ, ਗੱਲਾਂ ਜੋ ਵਿਸਮਾਦ ਦੀਆਂ। ਜੋ ਹਰ ਤੰਦ ਤੇ ਪਾਵੇ ਬਾਤਾਂ, ਬੇਹੱਦ ਉੱਚੇ ਸੁਆਦ ਦੀਆਂ ਝੂਮ ਪਈਏ ਹੁਲਾਰਿਆਂ ਵਿਚ, ਅਵਾਜਾਂ ਆਉਣ ਇਰਸ਼ਾਦ ਦੀਆਂ। ਤੇਰੇ ਗਾਏ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ, ਮਰਦਾਨੇ ਛੇੜੇ ਨਾਦ ਦੀਆਂ ਯਾਦ ਹਾਲੇ ਵੀ ਚੇਤੇ ਨੂੰ, ਮਹਿਕਾਂ ਰੱਬੀ ਪਰਸ਼ਾਦ ਦੀਆਂ। ਹਵਾ ਹੈ ਦੱਸਦੀ ਲਿਆ ਕੇ ਗੱਲਾਂ, ਕਿਸੇ ਸੁੱਖੇ ਕਿਸੇ ਮਤਾਬ ਦੀਆਂ ਮਹਿਕਾਂ ਆਉਣੀਆਂ ਜਾਰੀ ਨੇ, ਆਗਮਨ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਵਰੋਸਾਇਆ ਏ ਵਿਰਸਾ ਤੇਰਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਗੱਲਾਂ ਮਿਆਦ ਦੀਆਂ ਨਾਨਕ, ਹਾਲੇ ਵੀ ਤਾਜ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਯਾਦਾਂ ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਦੀਆਂ।

ਕਹਿਣ ਨੂੰ ਕੀ ਬਾਕੀ ਏ? ਜੋ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਉਹ ਕਹਿ ਗਏ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਵੀ ਸੀ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕਿਹਾ ਹੋਇਆ ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਵੀ ਕਿਤੋਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਕਿਹਾ ਮੈਂ ਕੁਝ ਕਹਾਂ, ਤੇ ਦੁਹਰਾਈ ਏ ਹਰ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਹੋ ਕੇ ਆਈ ਏ ਹਰ ਹਵਾ ਹੈ ਕਿਤੇ ਵਹਿ ਚੁਕੀ ਹਰ ਪਾਣੀ ਹੈ ਕਿਤੋਂ ਉੱਤਰਿਆ ਹੋਇਆ ਇਹ ਫੁਰਨਾ ਵੀ ਹੈ ਪਹਿਲਾਂ ਫੁਰ ਚੁਕਿਆ ਕਿਸੇ ਨੂੰ। ਅਸੀਂ ਲੱਭਦੇ ਹਾਂ ਇੱਥੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਿ ਉਸੇ ਪੁਰਾਣੀ ਤੁਰੀ ਆਉਂਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਕੋਈ ਕਹੇ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਿਲ ਨੂੰ ਪਵੇ ਠੰਢ, ਕਹਿ ਦਏ ਨਵੇਂ ਜਿਹੇ ਸਲੀਕੇ ਨਾਲ।

ਤੂੰ ਘਟਿ ਘਟਿ ਅੰਤਰ ਤੂੰ ਘਟਿ ਘਟਿ ਅੰਤਰ ਤੂੰ ਇਸ ਘਟਿ ਅੰਤਰ ਤੂੰ ਉਸ ਘਟਿ ਅੰਤਰ ਤੂੰ ਹਰ ਘਟਿ ਅੰਤਰ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਅੰਤਰ ਹੈਂ ਉੱਚੇ ਦੇ ਅੰਤਰ ਤੇ ਨਿੱਕੇ ਦੇ ਵੀ ਅੰਤਰ ਜੇ ਤੂੰ ਘਟਿ ਘਟਿ ਅੰਤਰ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਲੱਭੀਏ ਅੰਤਰ ਜੇ ਤੂੰ ਘਟਿ ਘਟਿ ਅੰਤਰ ਕੀ ਮੇਰੇ ਵੀ ਏਂ ਅੰਤਰ ਤੂੰ ਘਟਿ ਘਟਿ ਅੰਤਰ ਤੇ ਵੱਧ ਵੱਧ ਅੰਤਰ ਇਹ ਸੁੱਚਾ ਏ ਮੰਤਰ ਕਿ ਤੂੰ ਘਟਿ ਘਟਿ ਅੰਤਰ ਮੈਂ ਇਕ ਘਟਿ ਅੰਤਰ ਤੂੰ ਘਟਿ ਘਟਿ ਅੰਤਰ ਬੱਸ ਇਹੀ ਏ ਅੰਤਰ ਬੱਸ ਇਹੀ ਏ ਅੰਤਰ

ਇੰਝ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਮੌਤ ਹੀ ਆ ਜਾਵੇ ਸੱਚੀ ਮੁੱਚੀ ਨਾ ਸਹੀ, ਚਲੋ ਅਖੌਤ ਹੀ ਆ ਜਾਵੇ ਐਸੇ ਸੁਕੂਨ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਮੈਂ ਤਰ ਕੇ ਵੇਖਣਾ ਹੈ ਜਾਪ ਚਲਦੇ ਵਿਚ ਕਦੇ ਮਰ ਕੇ ਵੇਖਣਾ ਹੈ ਮੈਂ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਸੁੱਖਿਆ, ਪਰ ਸੁੱਖਿਆ ਹੀ ਨਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਮੱਥਾ ਲਾਵਾਂ ਥੱਲੇ, ਮੁੜ ਚੁੱਕਿਆ ਹੀ ਨਾ ਜਾਵੇ ਐਸੀ ਖਿੱਚ ਦਾ ਦਰਦ ਸੀਨੇ ਜਰ ਕੇ ਵੇਖਣਾ ਹੈ ਇਸੇ ਸੁਕੂਨ ਵਿਚ ਕਦੇ ਮਰ ਕੇ ਵੇਖਣਾ ਹੈ ਕਿਸੇ ਹੇਮਕੁੰਟ ਦੀ ਖਾਈ, ਮੇਰਾ ਖਾਬ ਡਿੱਗ ਪਵਾਂ ਗਾਉਂਦਿਆਂ ਮੈਂ ਹੋਇਆਂ, ਸਮੇਤ ਰਬਾਬ ਡਿੱਗ ਪਵਾਂ ਬੜਾ ਗਿਆ ਬੁਣਿਆ, ਹੁਣ ਉਧੜ ਕੇ ਵੇਖਣਾ ਹੈ ਇਸੇ ਸੁਕੂਨ ਵਿਚ ਕਦੇ ਮਰ ਕੇ ਵੇਖਣਾ ਹੈ ਮੈਂ ਖੁੱਲੀ ਛੱਡੀ ਬਾਰੀ, ਸ਼ਾਇਦ ਵੜ ਕੇ ਆ ਜਾਵੇ ਕੋਈ ਨਾਨਕ ਮੈਨੂੰ ਲੈਣ, ਕਿਸੇ ਤੜਕੇ ਆ ਜਾਵੇ ਉਡੀਕ ਜੇਕਰ ਪੁੱਗੇ, ਭਰ ਭਰ ਕੇ ਵੇਖਣਾ ਹੈ ਇਸੇ ਸੁਕੂਨ ਵਿਚ ਕਦੇ ਮਰ ਕੇ ਵੇਖਣਾ ਹੈ

ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਰਹਾਉ ਜੀਵਨ-ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਰਹਾਉ ਲੈਣਾ ਬੜਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਤੂੰ ਰੁਕਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਦੇ ਝੁਕਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਐਸੀ ਕੀ ਮਜਬੂਰੀ ਹੈ ਬੋਲਣ ਵਿਚ ਰਹਾਉ ਮੂੰਹ ਖੋਲਣ ਵਿਚ ਰਹਾਉ ਬੜਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਸਾਹ ਲਏ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਚੁੱਪ ਰਹੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਅਧੂਰੀ ਹੈ ਖਾਣ ਵਿਚ ਰਹਾਉ ਤੇ ਪਾਣ ਵਿਚ ਰਹਾਉ ਬੜਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਸੌਣਾ ਵੀ ਘੱਟ ਤੇ ਗੌਣਾ ਵੀ ਘੱਟ ਘੱਟ ਚੰਗੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਹੈ ਵੱਧ-ਵੱਧ ਦੀ ਹਸਰਤ ਇਸ ਵਿਚ ਭਲਾਈ ਨਹੀਂ ਰਹਿਮ ਬਿਨਾਂ ਰਹਾਉ ਨਹੀਂ ਰਹਾਉ ਬਿਨਾਂ ਰਿਹਾਈ ਨਹੀਂ

ਵਿਹੜੇ, ਵਰਾਂਡੇ, ਬਾਰੀਆਂ, ਬਨੇਰੇ, ਤੇ ਦਰ ਵੀ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਜਿਹੇ ਹੀ ਲਗਦੇ ਨੇ ਘਰ ਵੀ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਕਲਮਾਂ, ਦਵਾਤਾਂ, ਪੰਨੇ, ਛਿੱਟੇ ਪਰਦੇ, ਮੰਜੇ, ਤਸਵੀਰਾਂ, ਸ਼ੀਸ਼ੇ, ਗਲੀਚੇ, ਰਸੋਈਆਂ, ਲੋਈਆਂ ਕੰਧਾਂ ਉੱਪਰ ਲਕੀਰਾਂ ਕਮਰੇ, ਕੰਧਾਂ, ਫਰਸ਼ ਤੇ ਛੱਤਾਂ, ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਛਾਈਆਂ ਖਾਦਾਂ, ਯਾਦਾਂ, ਫੁੱਲ, ਦਰੱਖਤ ਬਗੀਚੀਆਂ, ਕਿਆਰੀਆਂ, ਸਜਾਈਆਂ ਬਾਗਾਂ ਚੋਂ ਉਡਾਰੀ ਲਾਉਂਦੇ ਪਰ ਵੀ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਜਿਹੇ ਹੀ ਲਗਦੇ ਨੇ ਘਰ ਵੀ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਬਿਸਤਰ, ਸ਼ਸਤਰ, ਜੁੱਬੇ ਲੱਭੇ ਅਲਮਾਰੀ ਜਦ ਫਰੋਲੇ ਸਭ ਹੀ ਭੇਤ ਲੁਟਾ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਕਵੀ ਬੜੇ ਹੀ ਭੋਲੇ ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਗ ਚ ਲੱਗੇ ਨੇ ਇਹ ਉਸਦੀ ਛਵੀ ਹੀ ਨੇ ਇਹ ਫੁੱਲ ਜੋ ਟਹਿਕਦੇ ਹਵਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਕਵੀ ਹੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਲੱਭਦੇ ਨੇ ਮੰਦਰ ਵੀ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਜਿਹੇ ਹੀ ਲਗਦੇ ਨੇ ਘਰ ਵੀ ਕਵੀਆਂ ਦੇ

ਮੇਰਾ ਮਨ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਛੁਪਿਆ ਰਹਾਂ ਪਰ ਬੰਦ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਾਂ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਿਸੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਕਿਸੇ ਬੱਦਲ ਦੇ ਟੋਟੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਪੱਤੇ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਇੰਝ ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ, ਚੰਦਰਮਾ, ਤਾਰੇ ਸਭ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਸਮੁੰਦਰ ਕਿਨਾਰਿਉਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਮਹਿਲ ਢਹਿਣ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਰੋਕਦੇ।

ਹਰ ਰੁੱਤੇ ਹਰਿ ਉੱਤੇ ਬਲਿਹਾਰੇ ਕਿਵੇਂ ਜਾਈਏ? ਪੈਰ ਨਿੱਕੇ ਪਾਰ ਅਸੀਂ ਉਤਾਰੇ ਕਿਵੇਂ ਜਾਈਏ? ਕਹੀ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਹਾਲੇ ਮਨ ਵਿਚ ਨਾ ਵੱਸੀ ਸਮਝ ਫਿਰ ਉਹਦੇ ਅਸੀਂ ਇਸ਼ਾਰੇ ਕਿਵੇਂ ਜਾਈਏ? ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਛੋਟੀਆਂ ਨੇ ਹੱਥ ਵੀ ਨੇ ਨਿੱਕੇ ਜਾਣ ਅਸੀਂ ਭੇਦ ਉਹਦੇ ਬਾਰੇ ਕਿਵੇਂ ਜਾਈਏ? ਬਿੱਖੜਾ ਏ ਪੈਂਡਾ ਹਾਲੇ ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੱਸ ਹੱਸ ਲੰਘ ਅਸੀਂ ਵਿਚਾਰੇ ਕਿਵੇਂ ਜਾਈਏ? ਬੜਾ ਕੱਚਾ ਮੋਹ ਕੱਚੀ ਹਾਲੇ ਛੋਹ ਪਾਈ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਪਿਆਰੇ ਕਿਵੇਂ ਜਾਈਏ ਲੋੜਦੇ ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਸੱਚਾ ਸਤਿਕਾਰ ਬਣ ਅਸੀਂ ਨਿਮਾਣੇ ਤੋਂ ਨਿਆਰੇ ਕਿਵੇਂ ਜਾਈਏ ਅਸੀਂ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾਣਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਜੀਵਨ ਵਾਲੀ ਮੌਤ ਅਸੀਂ ਮਾਰੇ ਕਿਵੇਂ ਜਾਈਏ? ਹਰ ਖਿਆਲ, ਹਰ ਸੁਆਲ ਬੜਾ ਵਿਸਮਾਦੀ ਇੱਕੋ ਜਿੰਦ ਸੌ ਵਾਰੀ ਵਾਰੇ ਕਿਵੇਂ ਜਾਈਏ?

ਉਸ ਦੇਸੋਂ ਮੈਂ ਫਲ ਤੋੜ ਕੇ ਲਿਆਵਾਂਗਾ ਤੁਸੀਂ ਜਾਨੋਂ ਵੱਧ ਕੇ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਵਾਪਸ ਫਿਰ ਮੁੜ ਜਾਵਾਂਗਾ ਕਦੇ ਛਾਵੇਂ ਬਹਿ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਚੱਖਣਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਪਾਉਣਾ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਸਦਾ ਦੇ ਲਈ ਮੇਰੇ ਜੋੜੇ ਫਲ ਪਰ ਰਹਿਣਗੇ ਤਾਜ਼ੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੌਲ ਤੁਰਨਾ ਬੜਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਉੱਚੀ ਅਦਾ ਦੇ ਲਈ ਪਰ ਖੋਲ ਕੇ ਜਾਵਾਂਗਾ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੌਲ ਹੁਣ ਲਗਦੇ ਹਨ ਆਸਾਰ ਕੁਝ ਬਣਦੇ ਜੰਗਾਂ ਦੇ ਜੇਕਰ ਇਸ ਜੰਗੋਂ ਫਲ ਦਾ ਬਚ ਕੋਈ ਕਣ ਜਾਵੇ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਬਣ ਜਾਉ ਆਸ਼ਕ ਉੱਚਿਆਂ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬੋਇਆ ਬੀਜ ਵੀ ਜੰਗਲ ਬਣ ਜਾਵੇ ਮੈਂ ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਛਾਪ ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਵਾਵਾਂ ਦੀ ਮੈਂ ਨਾਨਕ ਹਾਂ ਮੈਂ ਰਾਮ ਵੀ ਹਾਂ ਮੈਂ ਅੱਲਾ ਹਾਂ ਮੈਂ ਛਵੀ ਬੁੱਧ ਮਸੀਹ ਦੀਆਂ ਦੁਆਵਾਂ ਦੀ ਮੈਂ ਸਾਰਾ ਹੀ ਸਰਬੱਤ, ਉਸ ਵਿਚ ਇਕੱਲਾ ਹਾਂ

ਵਰਡਸ੍ਵਰਥ, ਗਾਲਿਬ ਅਤੇ ਟੈਗੋਰ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਹੋਰ ਇਕ ਦਿਨ ਆਏ ਕਰਨ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕੌਣ ਸਾਧ ਤੇ ਕੌਣ ਹੈ ਚੋਰ ਵਰਡਸ੍ਵਰਥ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸਭ ਨੂੰ ਨਦੀਆਂ, ਬੱਦਲ ਦਿੰਦੇ ਲੋਰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ ਫੁੱਲ ਵੀ ਸਾਧ ਤੇ ਭੋਰੇ ਵੀ ਨਾ ਲਗਦੇ ਚੋਰ ਗਾਲਿਬ ਨੇ ਕੁਝ ਅੰਦਰ ਤੱਕਿਆ ਤੱਕ ਕੇ ਹੋਇਆ ਡੋਰ ਭੌਰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ ਪ੍ਰੇਮ ਹੈ ਸਾਧ ਮਨ ਹੀ ਮੇਰਾ ਬਣਿਆ ਚੋਰ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਫਿਰ ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਖੋਲ੍ਹੀ ਗੀਤਾਂ ਵੱਲ ਫਿਰ ਕੀਤਾ ਗੌਰ ਉਸ ਦੱਸਿਆ, ਹੈ ਗਾਉਣਾ ਸਾਧਨਾ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ ਹੈ ਬਣਨਾ ਚੋਰ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਆਏ ਖੋਲ੍ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ "ਰਾਣਾ ਭਬੌਰ" ਆਖਣ ਲੱਗੇ, ਸਾਧ ਨੇ ਹੁੰਦੇ ਦਿਸਣ ਨੂੰ ਜੋ ਲਗਦੇ ਚੋਰ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਰ ਸਮਝ ਨਾ ਆਈ ਪੈ ਗਿਆ ਕੁਝ ਪਲ ਦੇ ਲਈ ਸ਼ੋਰ ਇਸ ਲਈ ਗੱਲ ਨਬੇੜਨ ਦੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੁਲਾਇਆ ਕੁਦਰਤ ਕੌਰ ਕੁਦਰਤ ਕੌਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਉਠ ਕੇ ਸਭ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਜ਼ੋਰ ਕਿਹੜੇ ਚੋਰ ਨੂੰ ਮੰਦਾ ਕਹੀਏ ਕਿਹੜੇ ਸਾਧ ਦੀ ਮੰਨੀਏ ਟੁਹਰ। ਅੱਖ ਕਵੀ ਦੀ ਜੋ ਵੀ ਦੇਖੇ ਫੁੱਲ, ਚੰਨ ਜਾਂ ਮੋਰ ਬਹੁਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਧ ਹੀ ਜਾਪਣ ਟਾਵੇਂ ਟਾਵੇਂ ਲਗਦੇ ਚੋਰ।

ਅਸੀਂ ਖੇਤ ਖੜ੍ਹੇ ਨੂੰ ਖੜ੍ਹਨ ਦਾ ਭੇਤ ਪੁੱਛਿਆ ਉਸ ਦੱਸਿਆ ਮੈ ਬੜਾ ਪੁਰਾਣਾ ਉੱਗਣ ਲੱਗਿਆ ਅਸੀਂ ਕਿਹਾ ਹੱਛਾ, ਤਾਂ ਹੈ ਉੱਗਣਾ ਤਸ਼ੱਦਦ ਭਰਿਆ ਉਸ ਕਿਹਾ ਹਾਂ ਤੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਫਿਰ ਬੱਦਲ ਵੀ ਵਰ੍ਹਿਆ ਕੁਝ ਫਸਲ ਵੀ ਲੇਟ ਗਈ। ਪਰ ਕੁਝ ਦਿਨ ਮਗਰੋਂ ਦਿਸਿਆ ਖੜ੍ਹਿਆ ਦਾ ਖੜ੍ਹਿਆ ਫਿਰ ਲੱਗੀ ਪਤਾ ਸਮੁੱਚੀ ਗੱਲ ਮਹੀਨਿਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਲੱਗਿਆ ਖੇਤ ਦੇਖੇ ਕਈ ਹਾੜ੍ਹ-ਚੇਤ ਲੰਘੇ ਆਪੇ ਅਚਨਚੇਤ ਇਹੀ ਹੈ ਖੜ੍ਹੇ ਖੇਤ ਦਾ ਭੇਤ।

ਉੱਠ ਹੁਣ ਪਿਆਰੇ, ਕੋਈ ਕੰਨ ਵਿਚ ਕਹਿ ਗਿਆ ਨੀਂਦ ਚੋਂ ਉਠਾ ਕੇ ਕੋਈ ਮਲਕੜੇ ਜਿਹੇ ਲੈ ਗਿਆ ਹੈਰਾਨੀ ਵਿਚ ਉੱਠੇ ਅਸੀਂ ਬਿਨਾਂ ਅੰਗੜਾਈ ਦੇ ਜਿਸ ਨੇ ਉਠਾਇਆ ਪਰ ਉਹ ਨਾ ਦਿਖਾਈ ਦਏ ਉਠਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹੱਥ ਦੀ ਤਾਜ਼ੀ ਹਾਲੇ ਛੂਹ ਸੀ ਰੋਮ ਰੋਮ ਖਿੜਿਆ ਹੱਸ ਉੱਠੀ ਰੂਹ ਸੀ ਮੁੜ ਰਹੀ ਸੁਰਤ ਵਿਚ ਮੱਠਾ ਮੱਠਾ ਯਾਦ ਸੀ ਕਿ ਮਨ ਵਿਚ ਕਦੋਂ ਦੀ ਇਹ ਰੱਖੀ ਫਰਿਆਦ ਸੀ ਕਿ ਜਾਗਣਾ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਅਸੀਂ ਵੱਡੇ ਤੜਕੇ ਸੰਨ੍ਹ ਲਾਉਣੀ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਬਾਗ ਵਿਚ ਵੜ ਕੇ ਖੁਦਾ ਤੇ ਖਿਆਲ ਦੀ ਪਈ ਅੱਜ ਗੰਢ ਏ ਤਾਂ ਹੀ ਲੱਗੀ ਅਰਜ਼ੀ ਤੇ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਡੰਡ ਏ ਕੁਦਰਤ ਹੱਥ ਫੜ ਬਾਗ ਵਿਚ ਲੈ ਗਈ ਘਾਹ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪ ਨਾਲ ਬਹਿ ਗਈ ਵੇਖ ਅਤੇ ਮਾਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਆਰੀਆ ਬਗੀਚੀਆਂ ਰੰਗ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਆਪੇ ਅੱਖਾਂ ਗਈਆਂ ਮੀਚੀਆਂ