ਪਿਰੋਏ

ਸੁੱਤਿਆਂ ਦੁਨੀਆ ਸੁਹਣੀ ਦਿਸਦੀ, ਜਾਗ ਉੱਠ ਜਾਵਾਂ ਮੱਚ, ਨੀਂਦਰ ਪਏ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਨਾ ਸਕਦੇ, ਨਾ ਤਿੱਖਾ, ਨਾ ਕੱਚ। ਜਾਗਦਾ ਵੇਖ ਹੈ ਡਰ ਪਾ ਜਾਂਦਾ, ਕਦੇ ਹਵਾ ਦਾ ਬੁੱਲਾ, ਕਿਸ ਮੈੰ ਕਹਾਂ ਸੁਹਣਾ, ਕਿਸ ਭੱਦਾ? ਕੀ ਸੁਪਨਾ, ਕੀ ਸੱਚ?

ਕਿਤੇ ਕਮਲ ਹੈ ਚਿੱਕੜ 'ਚ ਉਗਦਾ ਜੀ, 'ਤੇ ਕਿਤੇ ਕੁੱਕੜ ਹੈ ਦਾਣਾ ਚੁਗਦਾ ਜੀ। ਕਿਤੇ ਕਰੋੜਪਤੀ ਨਾ ਵਸਦਾ ਜੀ, 'ਤੇ ਕਿਤੇ ਰੋੰਦਾ ਜੁਆਕ ਵੀ ਹੱਸਦਾ ਜੀ। ਕਿਤੇ ਹਵਾ ਹੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਹਾਉੰਦੀ ਜੀ, 'ਤੇ ਕਿਤੇ ਚਾਬੀ ਹੀ ਮੇਚ ਨਾ ਆਉੰਦੀ ਜੀ। ਕਿਤੇ ਹਨੇਰੇ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ ਵਹਿੰਦਾ ਜੀ, 'ਤੇ ਕਿਤੇ ਸੂਰਜ ਹੀ ਚੜ੍ਹਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਜੀ। ਕਿਤੇ ਬੂੰਦ ਇਕ ਰੰਗ ਪਈ ਭਰਦੀ ਜੀ, 'ਤੇ ਕਿਤੇ ਹਰੀ ਧਰਤ ਵੀ ਉਜੜਦੀ ਜੀ। ਕਿਤੇ ਬੱਦਲ ਨੇ ਕਾਲੇ ਗੱਜਦੇ ਜੀ, 'ਤੇ ਕਿਤੋੰ ਹਵਾ ਦੇ ਝੋਕੇ ਵੀ ਭੱਜਦੇ ਜੀ। ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਛੱਤ ਮਿਹਰਬਾਨ ਹੈ ਜੀ, 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਖੁੱਲਾ ਅਸਮਾਨ ਹੈ ਜੀ। ਕਿਤੇ ਭੁੱਖਾ ਹੈ ਪਿਆ ਢਿੱਡ ਘੁੱਟਦਾ ਜੀ, 'ਤੇ ਕਿਤੇ ਪੰਨੇ ਕੋਈ ਭਰ-ਭਰ ਸੁੱਟਦਾ ਜੀ। ਕਿਤੇ ਵੇਖੇ ਵੱਲ ਤੇਰੇ ਕੋਈ ਪਲੱਟ ਨਹੀਂ, 'ਤੇ ਕਿਤੇ ਛੱਡੇ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਦੀ ਕੋਈ ਰੱਟ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਬਦਲਾਵ ਨੂੰ ਲਾਉੰਦਾ ਹੈੰ ਝੱਟ ਨਹੀਂ, ਸੱਚ, ਰੱਬਾ! ਤੂੰ ਵੀ ਕੁਝ ਘੱਟ ਨਹੀਂ।

ਕਿੰਨਾ ਸੁਹਣਾ ਲੱਗ ਰਿਹੈ ਪਾਸੇ ਚਾਰੇ, ਤਾਰੇ ਵੀ ਨੇ ਲੱਖਾਂ, ਫੁੱਲ-ਬੂਟਿਆਂ ਖਿੜੇ ਪਏ ਨੇ, ਝਪਕ ਨਾ ਸਕਾਂ ਮੈਂ ਅੱਖਾਂ। ਖ਼ੁਸ਼ਬੋ-ਖ਼ੁਸ਼ਬੋ ਹੋਈ ਪਈ ਹੈ, ਸੁੰਘ-ਸੁੰਘ ਨਾ ਥੱਕਾਂ, ਕਿਤੇ ਨਿਕਲ ਨਾ ਜਾਵੇ ਪਲ - ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ, ਧਿਆਨ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਰੱਖਾਂ। ਉਂਝ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕੋਈ, ਸੁਪਨਾ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਏ! ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਵੀ ਹੋ ਜਾਵਣ, 'ਤੇ, ਮਹਿਕ ਨਹੀਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ, ਸਗੋਂ ਸੱਚ ਦੱਸਾਂ ਤਾਂ ਲੋਅ ਕੋਈ, ਨਵੀਂ ਜਿਹੀ ਦਿਸ ਜਾਂਦੀ। ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਆਣ-ਆਣ ਕੇ, ਹਵਾ ਗੀਤ ਹੈ ਗਾਂਦੀ, ਕੋਈ ਨਾ ਬੰਦਾ ਵੈਣ ਪਾਵੇ, ਨਾ ਕੋਈ ਬੀਬੀ ਕੁਰਲਾਂਦੀ। ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ ਇਹ ਸੱਚ ਹੀ ਹੈ! ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਨੀ ਹੋ ਸਕਦਾ! ਮਨ ਨੂੰ ਚਾਅ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਹੀ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਗਾ ਰਿਹੈ ਕੋਈ ਵਿਸਮਾਦ, ਬੀਜ ਲੱਗ ਪਏ ਫੁੱਟਣ, ਉੱਤੋਂ, ਅਸਮਾਨੋਂ ਬਰਸੇ ਖਾਦ। ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਣਾ, ਹੁਣੇ ਹੀ ਹੈ ਵੇ! ਕੁੱਝ ਨਾ ਹੋਣਾ ਬਾਅਦ, ਸੋਚ ਕੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਸ਼ੱਕਰ ਘੁੱਲ ਗਈ, ਅਭੁੱਲਵਾਂ ਹੀ ਹੈ ਸਵਾਦ। ਸੋਚ-ਸੋਚ ਮੇਰੀ ਸੋਚਾਂ ਨੂੰ, ਇਹ ਸੁਪਨੇ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਏ। ਸੁਆਦ ਸਾਰੇ ਪਏ ਫਿੱਕੇ ਲੱਗਣ, ਮਿੱਟ ਗਈ ਸਭ ਪਿਆਸ, ਅਸਲ ਸੁਆਦ ਕੋਈ ਮਿਲ ਗਿਆ ਮਾਨੋ, ਹੋ ਗਿਆ ਇੰਞ ਧਰਵਾਸ। ਇਸ ਤੋਂ ਸੁਹਣਾ, ਵੇ ਕੀ ਹੋਣਾ? ਸੋਚਾਂ ਵੇਖ ਆਸ-ਪਾਸ, ਦਿਸਿਆ ਸੁਰਗ ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਸੁਨੱਖਾ, ਜ਼ਰੂਰ! ਮਕਸਦ ਹੈ ਕੋਈ ਖਾਸ। ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ, ਹਾਂ ਸੋਚੀਂ ਪਿਆ, ਭਲਾ, ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ! ...

                (੧) ਛੁਕ-ਛੁਕ, ਛੁਕ-ਛੁਕ ਯਾਦ ਹੈ ਮੈਨੂੰ, ਯਾਦ ਹੈ ਇੱਕ ਰੇਲ-ਗੱਡੀ ਵੀ, ਇੱਕ ਕੱਲਮ-ਕੱਲੀ ਚੱਲ ਪੈਂਦੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਵੱਡੀ ਵੀ। ਇੱਕ ਮਿੰਟੋ-ਮਿੰਟੀ ਬੈਠੇ ਹੀ ਕੋਈ, ਨਵੀਂ ਖੇਡ ਉਸਾਰ ਲੈਂਦੇ ਸੀ, ਇੱਕ ਸਿਰੋੰ ਉਤਾਰੀ ਰਬੜ ਘੁਮਾ ਕੇ, ਉਂਗਲਾਂ 'ਤੇ ਚਾੜ੍ਹ ਲੈਂਦੇ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਜਾ-ਸਜਾ ਕੇ ਸਕੂਲ-ਬੈਗ ਵਿੱਚ, ਕਿਤਾਬਾਂ ਰੱਖਦੇ ਸੀ ਜੋੜ-ਜੋੜ, ਇੱਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕਾਹਲ ਨਾ ਸੀ, ਦੂਜੀ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਨਾ ਕੋਈ ਹੋੜ। ਹਰ ਵੇਲੇ ਨੂਰ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਸੀ, ਵੇਲਾ ਸੀ ਭਾਵੇਂ ਕੁਵੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਸਾਵਣ ਦੀ ਉਹ ਰੁੱਤ ਸੀ ਹਰੀ, ਇੱਕ ਬਚਪਨ ਦਾ ਉਹ ਵੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਬਚਪਨ ਦਾ ਉਹ ਵੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ.....                 (੨) ਭਾਵੇਂ ਹੋਏ ਨਹੀਂ ਕੋਈ ਬਹੁਤੇ ਸਾਲ ਹਾਲੇ, ਗੁਜ਼ਰੇ ਹੋਏ ਉਸ ਵਕਤ ਨੂੰ ਨੇ, ਪਰ ਪਲ ਉਹ ਯਾਦ ਆ ਕੇ ਵਿੰਨ ਜਾਂਦੇ, ਵਿਚਾਲਿਓਂ ਇਸ ਦਿਲ ਕਮਬਖ਼ਤ ਨੂੰ ਨੇ। ਹੁਣ ਜੀਵਨ ਦੀ ਇਸ ਰੇਲ-ਗੱਡੀ ਵਿਚ, ਜੁੜਦਿਆਂ ਡੱਬਿਆਂ ਦਾ ਬੜਾ ਹੀ ਭਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ, ਗੁੱਟ ਦੀ ਘੜੀ ਹੱਥਕੜੀ ਲੱਗੇ, ਮੈਂ ਤੁਰਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਹੀ ਗਿਰਫਤਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾਂ। ਪਤਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਨਕਲੀ ਨੋਟਾਂ ਵਾਲਾ, ਜੀਵਨ ਹੈ ਕੋਈ ਖੇਲ ਨਹੀਂ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਹਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ਦਾਂ, ਪਰ ਕੀ ਕਹਾਂ, ਖੁਦ ਨਾਲ ਬੋਲਣ ਦੀ ...