ਪਿਰੋਏ

ਸਾਡੇ ਬਸੇਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਤੇ, ਕੋਈ ਤਾਂ ਲਾ ਗਿਆ ਲੜੀਆਂ, ਸ਼ਬਦ ਸਾਡੇ ਫਿਰ ਕਿੰਞ ਹੁਣ ਆਵਣ? ਵੇਖ ਕੇ ਨਜ਼ਰਾਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ। ਤਾਰੇ ਭੁੱਲ ਗਏ ਛੱਤ ਤੇ ਜੜੇ ਜੋ, ਜਚ ਗੀ'ਆਂ ਦਿਲ ਨੂੰ ਅੜੀਆਂ, ਡਾਹ ਕੇ ਮੰਜਾ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਬਹਿ ਜਾਂ, ਲੜੀਆਂ ਤਾਂ ਇੰਝ ਜੜੀਆਂ। ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਸਾਨੂੰ ਕਿ ਇਸ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ, ਕੱਲ ਫੁੱਲ-ਪੱਤੀਆਂ ਝੜੀਆਂ, ਪੀਂਘਾਂ-ਟਾਹਣੀਆਂ ਡਿੱਗਣ ਆਈਆਂ, ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਸੁੱਕੀਆਂ-ਸੜੀਆਂ। ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਹਾਲੇ, ਝੜੀਆਂ ਛੜੀਆਂ ਫੜੀਆਂ, ਦੁੱਖ ਇਸ ਰੁੱਖ ਦਾ ਮੁੱਖ ਤੇ ਡਿੱਠ ਕੇ, ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਫਿਕਰਾਂ ਚੜ੍ਹੀਆਂ। ਕੌਣ ਹੈ ਮਾਨਸ ਭਲਾ ਉਹ ਬੰਦਾ, ਰੋਕ ਕੇ ਜਿਸ ਨੇ ਘੜੀਆਂ, ਭੇਤ ਹੈ ਲੱਭ ਲਿਆ, ਪੀਂਘ ਟੁੱਟਣ ਦੀਆਂ, ਹੈਣ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਕੜੀਆਂ। ਫਿਲਹਾਲ ਉਜਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਰੁੱਖ ਤੇ, ਹੁਣ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮੁੜ ਵੜੀਆਂ, ਸਾਡੇ ਬਸੇਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਤੇ, ਕੋਈ ਤਾਂ ਲਾ ਗਿਆ ਲੜੀਆਂ।

ਲੋਅ ਕਿਸੇ ਦੀ ਅੱਖ ਦੀ ਹੋ ਫਿਰ ਅੱਖ ਕਿਸੇ ਦੀ ਰੜਕਾਂ, ਸੁਣ ਕੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਿਘ ਜਿਹਾ ਆਵੇ ਬੈਠ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਭੜਕਾਂ। ਕੋਈ ਅਭਾਗਾ ਰਾਹੀ ਡਿੱਠ ਕੇ ਠੰਢੀਆਂ ਪੈ ਜਾਣ ਬੜ੍ਹਕਾਂ, ਕਿਸੇ ਭਲੇ ਦੀ ਵੇਖ ਨਾਦਾਨੀ ਵਾਂਗ ਬਿਜਲੀਆਂ ਕੜਕਾਂ। ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਪੁੱਜ ਕੇ ਕਿਸੇ ਦਿਨ, ਅੱਖ ਬਣ ਕਿਸੇ ਦੀ ਫੜਕਾਂ ਕੀ ਕਰੀਏ, ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪ ਹੀ ਕਈ ਵਾਰ ਖੜਕਾਂ ਸਭ ਦੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ, ਸੱਭ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਮਿਲਣ ਨਾ ਰੋਜ਼ ਦਿਹਾੜੀ ਸਭ ਬਣਾਈਆਂ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਪੋ-ਆਪਣੀਆਂ ਸੜਕਾਂ।

ਬੱਦਲੀ ਅਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮਹਿਲਾਂ ਦਾ ਆਉਂਦਾ ਕੁਝ-ਕੁਝ ਚੇਤਾ, ਅਰਜ਼ੀ ਲੈ ਲੈਣ ਫੁੱਲ, ਹਵਾਵਾਂ, ਰੱਬ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਨੇਤਾ। ਕੁਝ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ ਜਾਣ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਰੇਤਾ, ਪਹਾੜ ਅਸਾਨੂੰ ਕਦੇ ਤਾਂ ਦਿਸ ਪੈਣ, ਵੇਖੀਏ ਬਣ ਵਿਜੇਤਾ। ਝੋਲੀ ਸਾਡੀ ਟਿਪ-ਟਿਪ ਪਾ ਦਏ ਮੀਂਹ ਇਕ ਬੂੰਦ ਚਹੇਤਾ ਪਿਘਲ ਸਕੇ, ਕਦੇ ਠੰਢਾ ਪੈ ਜਾਏ ਦਿਲ ਸਾਡੇ ਦਾ ਰੇਤਾ। ਕਦੇ ਲਗਾ ਕੇ ਚੌਂਕੜ ਬਹੇ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਝੂਟਾ ਆ ਜਾਏ, ਲਿਖਦੇ ਜਾਵਣ ਗੱਲਾਂ ਰੂਹ ਦੀਆਂ, ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਰਚੇਤਾ।

ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਰੁੱਖ ਬਿਰਧ, ਜੁਆਨਾ! ਕੋਈ ਬੂਟਾ ਦਿਸੇ ਤਾਂ ਦੱਸੀਂ। ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਰੁੱਖ ਬਿਰਧ, ਦੁਆਲੇ ਵਿਰਲਾ-ਵਿਰਲਾ ਰਾਹ ਏ ਨਾ ਰਾਹੀ ਕੋਈ, ਨਾ ਪੰਛੀ ਕੋਈ ਬੱਸ ਕੁੱਝ ਸੁੱਕਾ ਘਾਹ ਏ। ਇਕ ਕੋਈ ਚਿੜੀ ਸੀ ਵਾਅਦੇ ਕਰਦੀ ਕੁੱਝ ਦਿਨ ਹੋ ਗਏ, ਨੱਸੀ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਰੁੱਖ ਬਿਰਧ, ਜੁਆਨਾ! ਕੋਈ ਬੂਟਾ ਦਿਸੇ ਤਾਂ ਦੱਸੀਂ। ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਰੁੱਖ ਬਿਰਧ, ਇੱਧਰ ਰਹਿ ਗਏ ਨਹੀਂ ਕੋਈ ਪੌਧੇ, ਰਾਹ ਹੀ ਤੱਕਦੇ ਰੁੱਖ ਕਈ ਤੁਰ ਗਏ ਖਾਲੀ ਬੜੇ ਨੇ ਅਹੁਦੇ। ਟਾਹਣੀਆਂ ਸਾਡੀਆਂ ਢਿੱਲੀਆਂ ਪਈਆਂ, ਤੂੰ ਕੱਸ ਸਕਦਾ, ਕੱਸੀਂ, ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਰੁੱਖ ਬਿਰਧ, ਜੁਆਨਾ! ਕੋਈ ਬੂਟਾ ਦਿਸੇ ਤਾਂ ਦੱਸੀਂ। ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਰੁੱਖ ਬਿਰਧ, ਪਈਆਂ ਅਣਸੁਣੀਆਂ ਕਈ ਗੱਲਾਂ; ਅਣਦੱਸੇ ਕਈ ਕਿੱਸੇ ਕਹਿਣ ਨੂੰ ਉੱਠਦੀਆਂ ਮਨ ਵਿਚ ਛੱਲਾਂ। ਇਕ ਕੰਮ ਕਰਦੇ, ਲਵੀਂ ਅਸੀਸਾਂ, ਜੁਗਾਂ-ਜੁਗਾਂ ਤੱਕ ਵੱਸੀਂ, ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਰੁੱਖ ਬਿਰਧ, ਜੁਆਨਾ! ਕੋਈ ਬੂਟਾ ਦਿਸੇ ਤਾਂ ਦੱਸੀਂ। ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਰੁੱਖ ਬਿਰਧ, ਸਿਰ ਤੇ ਦਾਦਿਆਂ ਦੇ ਕਈ ਕਰਜ਼ੇ, ਕਿੰਞ ਲਾਹ ਜਾਈਏ, ਸਾਡੇ ਮੁੱਕਿਆਂ ਮੁੱਕ ਜਾਵਣਗੇ ਤਜ਼ਰਬੇ। ਤੂੰ ਦਿਸਿਆ ਹੈਂ, ਦੌੜ ਨਾ ਜਾਵੀਂ, ਮਖੌਲ ਸਮਝ ਨਾ ਹੱਸੀਂ, ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਰੁੱਖ ਅੰਬ ਦਾ, ਜੁਆਨਾ! ਕੋਈ ਬੂਟਾ ਦਿਸੇ ਤਾਂ ਦੱਸੀਂ।

ਪੰਛੀ ਤਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਹਾਲੇ ਵੀ ਨੇ ਬੜੇ ਮੈਥੋਂ ਹੀ ਨੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਚਿਰ ਬਹੁਤਾ ਉੱਤੇ ਹੁਣ ਨੀ ਚਾਅ ਚੜ੍ਹਦਾ ਪਤੰਗਾਂ ਡਿਗਦੀਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਜਿਉਂ ਰਸ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ, ਫੜਨ ਦਾ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਕਾਸ਼ ਜੀ? ਚਲਾਉ ਨਾ ਉਹੀ ਹਵਾਵਾਂ ਜੋ ਰੂਹ ਠਾਰਦੀਆਂ ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ, ਕਰੀਏ ਅਸੀਂ ਦੁਆਵਾਂ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਵੱੱਡੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਛੋਟੀਆਂ, ਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਮੰਨ ਬੈਠੇ ਮੁੜ ਯਾਦ ਕਰਵਾਉ ਤਾਂ ਉਹ ਹੁਲਾਰੇ, ਚਾਅ, ਖੁਮਾਰੀਆਂ ਹੋਰ ਸ਼ੈਆਂ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ, ਸੀਨੇ ਕਿੰਨੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਦੇ ਬਿਜਲੀ ਗਰਜਾ ਕੇ, ਬੱਦਲ-ਮੀਂਹ ਲਿਆ ਕੇ ਸਾਡੀ ਚੱਕਦੇ ਰਹੋ ਉੱਤੇ ਧੌਣ! ਅਸਲ ਅਨੰਦ ਲੈਣ ਨੂੰ, ਚਿਤ ਮੇਰਾ ਵੀ ਕਰੇ ਕੋਈ ਸੁੱਟੋ ਐਸੀ ਪਤੰਗ, ਫੜਨ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਜੀਅ ਕਰੇ!

ਮੌਕਾ ਕੀ ਕੋਈ ਖਾਸ ਹੈ ਅੱਜ? ਇਹ ਸਾਰੇ ਬੱਦਲ ਕਿੱਧਰ ਗਏ? ਲਗਦੈ ਕੋਈ ਇਜਲਾਸ ਹੈ ਅੱਜ - ਇਹ ਸਾਰੇ ਬੱਦਲ ਜਿੱਧਰ ਗਏ। ਅੰਬਰ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਏ ਲਗਦੇ, ਕੋਈ ਪਰਿੰਦੇ ਦੀਂਹਦੇ ਨਹੀਂ ਬੱਦਲ ਨਾ ਕੋਈ ਚਿੱਟੇ ਰਹਿ ਗਏ ਕਾਲੇ ਦਿਸਦੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਨਹੀਂ। ਗਮਲਾ ਕੁਝ ਉਦਾਸ ਹੈ ਅੱਜ ਇਹ ਸਾਰੇ ਬੱਦਲ ਕਿੱਧਰ ਗਏ? ਲਗਦੈ ਕੋਈ ਇਜਲਾਸ ਹੈ ਅੱਜ - ਇਹ ਸਾਰੇ ਬੱਦਲ ਜਿੱਧਰ ਗਏ। ਹਵਾ ਵੀ ਗਾਇਬ ਲਗਦੀ ਏ ਤਾਂ ਹੀ ਪੱਤੇ ਹਿਲਦੇ ਨਹੀਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਲਗਦੀਆਂ ਨੀਰਸ ਕਈ ਝੂਟੇ-ਝੋਕੇ ਮਿਲਦੇ ਨਹੀਂ ਨਦੀ ਨੂੰ ਲੱਗੀ ਪਿਆਸ ਹੈ ਅੱਜ ਇਹ ਸਾਰੇ ਬੱਦਲ ਕਿੱਧਰ ਗਏ? ਲਗਦੈ ਕੋਈ ਇਜਲਾਸ ਹੈ ਅੱਜ - ਇਹ ਸਾਰੇ ਬੱਦਲ ਜਿੱਧਰ ਗਏ। ਕੋਰੀ ਨੀਲੀ ਛੱਤ ਪਈ ਕੋਈ ਵੀ ਅੱਜ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾ ਰੁੱਖ ਬਾਬੇ ਅਰਦਾਸਾਂ ਕਰਦੇ ਫੁੱਲ-ਪੱਤੀਆਂ ਵਿਚ ਨਰਮੀ ਨਾ ਪਰਦੇਸ ਗਇਆਂ ਤੋਂ ਆਸ ਹੈ ਅੱਜ ਇਹ ਸਾਰੇ ਬੱਦਲ ਕਿੱਧਰ ਗਏ? ਲਗਦੈ ਕੋਈ ਇਜਲਾਸ ਹੈ ਅੱਜ - ਇਹ ਸਾਰੇ ਬੱਦਲ ਜਿੱਧਰ ਗਏ।

ਕੁਝ ਬੂੰਦਾ-ਬਾਂਦੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅੱਜ ਛੱਤ ਧਰਤ ਦੀ ਚੋਈ ਹੈ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕੋਈ ਹੈ ਇਹ ਨ੍ਹੇਰਾ ਕਿੱਥੋਂ ਛਾ ਪਿਆ? ਅੱਜ ਨਾ ਹੀ ਉੱਪਰ ਬੱਦਲ ਸਨ ਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਲਿਸ਼ਕੀ ਬਿਜਲੀ ਸੀ ਇਹ ਮੀਂਹ ਫਿਰ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਪਿਆ? ਮੈਂ ਛੱਤਰੀ ਨਾਲ ਲਿਆਇਆ ਈ ਨੀ ਕਿਸੇ ਮੀਂਹ ਦਾ ਰੌਲਾ ਪਾਇਆ ਈ ਨੀ ਮਸਕਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਗਾਇਆ ਈ ਨੀ ਹੁਣ ਗੜ-ਗੜ ਅੰਬਰ ਗਾ ਪਿਆ! ਅੱਜ ਨਾ ਹੀ ਉੱਪਰ ਬੱਦਲ ਸਨ ਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਲਿਸ਼ਕੀ ਬਿਜਲੀ ਸੀ ਇਹ ਮੀਂਹ ਫਿਰ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਪਿਆ?

ਗਹਿਰੀ ਰਾਤ, ਬੱਦਲ ਬਰਾਤ, ਗਿੱਲੇ ਰੁੱਖ, ਪਏ ਮਨੁੱਖ, ਹਿਲਦੇ ਪਤ, ਉੱਡਦੇ ਖਤ, ਚਾਨਣ ਵੱਖ, ਉੱਪਰ ਅੱਖ, ਝੂਲਦੇ ਡਾਲ, ਮੱਧਮ ਚਾਲ, ਹਵਾ ਝੱਟ, ਅੱਖਰ ਘੱਟ, ਦੱਸ ਤਾਂ ਤੈਂ, ਕਿੱਥੇ ਸੈਂ? ਤੁਰਿਆ ਰਹਿਆ ਮੈਂ!

ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ ਤੈਨੂੰ ਭੱਜਣਾ ਸਿੱਖਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪੈਰ ਉਦੋਂ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਸਨ ਤੇਰੇ ਨੱਠ ਕੇ ਗੋਦ ਮਾਂ ਦੀ ਤੋਂ, ਤੂੰ ਭੱਜਿਆ ਸੀ ਜਿਉਂ ਨਵ-ਜੰਮਿਆ ਬੱਦਲ ਕੋਈ ਗੱਜਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ ਤੈਨੂੰ, ਦੌੜਾਕ ਬਣਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿਚ ਨਿਤ ਦਿਨ ਲਾਉਂਦਿਆਂ ਦੋੜਾਂ ਇਕ ਖੰਭੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਕਦੇ ਦੰਦ ਪੀਸਦਿਆਂ, ਪਰ ਕਦੇ ਚਾਅ ਨਾਲ। ਕਿਵੇਂ ਭੱਜ-ਭੱਜ ਕੇ ਤੂੰ ਰੱਜਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ ਤੈਨੂੰ ਮੀਂਹ ਵਿਚ ਵੀ ਜਾਂਦਿਆਂ। ਮੈਂ ਤੁਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੂੰ ਦੋੜ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਦੋੜ ਓਦਣ ਤੂਫਾਨਾਂ ਨਾਲ ਈ ਲਾਈ ਹੋਵੇ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਮੀਂਹ ਦਾ, ਪਰ ਅਸਲ, ਉਹ ਮੁੜ੍ਹਕਾ ਸਜਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ ਤੈਨੂੰ ਜਿੱਦਣ ਜਿੱਤ ਗਿਆ ਕੋਈ ਹੋਰ, ਮਿੱਤਰਾ, ਤੇ ਉਹ ਤਗਮਾ, ਜਿਹਨੇ ਚੁਣ ਲਿਆ ਕੋਈ ਹੋਰ ਗਲ਼। ਸੋਚਦਾਂ, ਕਿਵੇਂ ਤੱਕੜੀ ਤੋਲ ਦਿੰਦੀ ਏ ਮੁੜ੍ਹਕਾ? ਕਿਵੇਂ ਕਹਿ ਦਿਆਂ ਤੂੰ ਘੱਟ ਕਰ ਗਿਆ ਘਾਲਣਾ ਮੈਂ ਤਾਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ - ਕਿ ਤੂੰ ਤਾਂ ਭੱਜਿਆ ਸੀ! ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ ਤੈਨੂੰ! ਤੂੰ ਤਾਂ ਭੱਜਿਆ ਸੀ!