ਪਿਰੋਏ

ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਰੱਖਣ ਐਸੇ ਅਵੱਲਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਕੁਝ ਚਿਰ ਬੈਠ ਕੇ ਜਾਈਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਝੱਲਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਰਾਹ ਜਿਹੜੇ ਸੜਕਾਂ ਪੱਕੀਆਂ ਨਾ - ਜੋ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਪੁੱਲ ਨਹੀਂ ਜੋ ਲਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਸੁੱਟ ਤੁਰੇ, ਜਾਣਦੇ ਨੇ ਜੋ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਆਪਾਂ ਵੀ ਚਲੋ ਤੁਰੀਏ ਇਸ ਰਾਹ ਚੱਲਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਕੁਝ ਚਿਰ ਰੁਕ ਕੇ ਜਾਈਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਝੱਲਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਜੋ ਖੁੱਲੇ ਅੰਬਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਨਿਤ ਹੀ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸੈਰਾਂ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਆਖੋ "ਗੈਰ ਨੇ ਲਗਦੇ", ਉਹ ਆਖਦੇ "ਖੈਰਾਂ ਜੀ" ਤਣੀਆਂ ਚੱਦਰਾਂ ਨਹੀਂ ਜੀ, ਅੱਡਿਆਂ ਪੱਲਿਆਂ ਦੀ ਹੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਕੁਝ ਚਿਰ ਰਹਿ ਕੇ ਜਾਈਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਝੱਲਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਜੋ ਗਾ ਰਹੇ ਪਾਬੰਦਤ ਸੁਰ ਤੇ ਵਾਹ ਰਹੇ ਅੱਖਰ ਗੁੰਮ ਚੁਕੇ ਜਿਸ ਫੁੱਲ ਤੁਸੀਂ ਅੱਕ ਆਖਿਆ, ਉਸ ਫਲ ਨੂੰ ਉਹ ਚੁੰਮ ਚੁਕੇ ਨਗਾਂ ਬਗੈਰ ਜੋ ਗਹਿਣੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਛੱਲਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਕੁਝ ਚਿਰ ਵਸ ਕੇ ਜਾਈਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਝੱਲਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਪਹੀਏ ਦੌੜਨ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਉਹ ਪੈਰ ਰਹੇ ਪਰ ਟਹਿਲ ਹੀ ਨੇ ਪਰ ਤਾਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਜਣ ਤੋਂ, ਪਹੁੰਚੇ ਪਹਿਲੋਂ ਪਹਿਲ ਹੀ ਨੇ ਸਹਿਜੇ ਵਗਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਰਗੇ ਠੱਲਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਕੁਝ ਚਿਰ ਵਹਿ ਕੇ ਜਾਈਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਝੱਲਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਆਪਾਂ ਲੱਭਿਆ ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਦਿਸੀਆਂ ਕੋਈ ਵੀ ਪੈੜਾਂ ਨਹੀਂ ਇਹ ਕੈਸਾ ਹੈ ਸਾਗਰ ਜਿਸ ਦੇ ਉੱਤੇ...

ਬਾਰਾਂ ਲਟਕਣ, ਇਕ ਟਿੱਕਾ ਉੱਪਰ ਨੇ ਕੁਝ ਵਾਕ ਇਸ ਬਸਤ ਦੀ ਛਾਵੇਂ ਕੱਲ ਨੂੰ ਹੋਣਾ ਹੈ ਕੋਈ ਸਾਕ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਗੁਲਦਸਤੇ ਸਜਣੇ ਤਾਲਾਂ ਡੋਰੀਂ ਬੰਨ੍ਹ ਪਿਛਲੇ ਪਹਿਰ ਬਰਾਤ ਨੇ ਆਉਣਾ ਤੱਕਦੇ ਹੋਣੇ ਚੰਨ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਰਣ ਆਪਾਂ ਵੀ ਬਹਿਣਾ ਅੱਖਰ ਆਲ੍ਹਣੇ ਪਾ ਇੱਥੇ ਗਾ ਕੇ ਸੂਹੀ ਗੀਤ ਨਿੱਬੜਗੇ ਵਿਆਹ ਜਦ ਰਾਤ ਡੋਲੀਆਂ ਤੁਰਨੀਆਂ ਇਹ ਬਦਲਣ ਫਿਰ ਪੁਸ਼ਾਕ ਬਾਰਾਂ ਲਟਕਣ, ਇਕ ਟਿੱਕਾ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕੁਝ ਵਾਕ

ਇਸ ਥਾਂਵ ਜੋ ਤਾਲ ਹੈ, ਉਹ ਧੜਕਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ ਇਸ ਥਾਂਵ ਧਨਾਸਰੀ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਸੁਣਨ ਸੁਰੀਲੀਆਂ ਇਸ ਥਾਂਵੋਂ ਨਜ਼ਰੀਂ ਆਂਵਦਾ, ਇਕ ਪੁਲ ਦਰਗਾਹੇ ਜਾਂਵਦਾ ਪੁਲ ਦੇ ਉੱਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਹੈ, ਤੇ ਨੀਚੇ ਲਹਿਰਾਂ ਨੀਲੀਆਂ ਪਰ ਪੁਲ ਤੇ ਚੜ੍ਹਨੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ, ਕਿਤੇ ਇੱਥੇ ਉੱਥੇ ਟਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਕੁਝ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਤਲੀਆਂ ਮੈਂ ਕਰ ਲਾਂ ਪੀਲੀਆਂ ਦਰਸ਼ਨ ਮੇਰੇ ਮੂਹਰੇ ਈ ਨੇ, ਕਮਾਉਣੇ ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਖਿਆਲ ਹੁਣ ਮਨ ਵਿਚ ਕਰਨ ਅਟਖੇਲੀਆਂ ਜਦ ਐਸਾ ਫੁਰਨਾ ਫੁਰ ਪਿਆ, ਮੈਂ ਲੰਗਰ ਵੱਲੇ ਤੁਰ ਪਿਆ ਕਿ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਫਿੱਕੀਆਂ ਅਰਕਾਂ ਹੋ ਜਾਵਣ ਸ਼ਹਿਦੀਲੀਆਂ ਪਰ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਜਾਣਿਆ, ਕਿ ਵੱਡਿਆ ਅਤੇ ਸਿਆਣਿਆ ਕਿ ਕਿਸੇ ਪਕਾਈਆਂ ਦਾਲਾਂ ਪਈਆਂ ਕਿਸੇ ਰੋਟੀਆਂ ਵੇਲੀਆਂ ਦਿਸ ਰਹੀ ਏਹੋ ਝਾਕੀ ਏ, ਕਿ ਸੇਵਾ ਕੋਈ ਨਾ ਬਾਕੀ ਏ ਸਭ ਸੇਵਾਵਾਂ ਮੁਕਾ ਗਈਆਂ ਇਹ ਸਖੀਆਂ ਇਹ ਸਹੇਲੀਆਂ ਤੇ ਤੋਰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਚਾਲ ਲਵਾਂ, ਤੇ ਹੋਰ ਸੇਵਾ ਕੋਈ ਭਾਲ ਲਵਾਂ ਇਸ ਥਾਵੇਂ ਤਾਂ ਕੰਮ ਕਾਰੋਂ ਸਭ ਹੋ ਗਈਆਂ ਨੇ ਵੇਹਲੀਆਂ ਇੰਝ ਸਾਰੀ ਸ਼ਾਮ ਹੈ ਬੀਤੀ ਜੀ, ਪਰ ਸੇਵਾ ਕੋਈ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜੀ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਚੱਲਾਂ ਪੁਲ ਤੇ ਚਾਲਾਂ ਜੂਠੀਆਂ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀਆਂ ਕਦਮ ਅਣਕਮਾਇਆਂ ਥੀਂ, ਮਨ ਕੋਲੋਂ ਲੁਕਾਇਆਂ ਥੀਂ ਸੱਤਰ ਗਜ ਦੀਆਂ ਵਾਟਾਂ ਬਣਜੂ ਸੜਕਾਂ ਸੌ ਸੌ ਮੀਲੀਆਂ ਇੰਝ ਪਾਣੀਆਂ ਕੰਢੇ ਬਹਿ ਗਏ, ਤੇ ਪੁਲ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹੁਣ ਆਣ ਆਣ ਸਾਨੂੰ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਵਾਵ...

ਨਾ ਕੋਈ ਮੀਂਹ ਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਫੁੱਲ ਪਰ ਮੌਸਮ ਇਸਦੇ ਕਿਹੜਾ ਤੁੱਲ ਅਸੀਂ ਤੱਕਦੇ ਤੱਕਦੇ ਹੋ ਗਏ ਬੁੱਤ ਕਿਹੜੀ ਰੁੱਤ ਭਾਈ ਕਿਹੜੀ ਰੁੱਤ ਕਰਮ ਸਾਡੇ ਕੋਈ ਨਜ਼ਾਰੇ ਪਏ ਜਿਸ ਅੱਗੇ ਫਿਕੜੇ ਤਾਰੇ ਪਏ ਨਜ਼ਾਰੇ ਨਸ਼ੇ ਚ ਹੋ ਗਏ ਧੁੱਤ ਕਿਹੜੀ ਰੁੱਤ ਭਾਈ ਕਿਹੜੀ ਰੁੱਤ ਕੁਝ ਬੁਣ ਰਹੀ ਇਹ ਤਾਰ ਤਾਰ ਅਸੀਂ ਨਿੱਘੇ ਹੋਏ, ਅਸੀਂ ਠੰਡੇ ਠਾਰ ਇਹ ਕਿਹਾ ਵਲੇਵਾਂ ਇਹਦੀ ਗੁੱਤ ਕਿਹੜੀ ਰੁੱਤ ਭਾਈ ਕਿਹੜੀ ਰੁੱਤ ਚਲੋ ਪੁੱਛ ਹੀ ਲਿਆ ਤਾਂ ਸੁਣੋ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਉਹ ਰੁਤ ਜਿਹਦਾ ਮਨ ਸੰਸਾਰ ਇਹ ਪ੍ਰੇਮ ਰੰਗ ਦੀ ਧੀ ਤੇ ਪੁੱਤ ਇਹ ਰਿਸ਼ਮ ਰੁੱਤ ਭਾਈ ਰਿਸ਼ਮ ਰੁੱਤ

ਉਹਦੇ ਸ਼ਹਿਰੋਂ ਜਿਵੇਂ ਰਾਹ ਭੁੱਲ ਮੁੜ ਆਏ ਚਿੱਠੀ ਦੇ ਨਾਲ ਭੇਜੇ ਫੁੱਲ ਮੁੜ ਆਏ ਮੈਂ ਤਾਜ਼ੇ ਭੇਜੇ ਸੀ, ਛੱਟੇ ਬੂੰਦਾਂ ਦੇ ਪਾ ਕੇ ਫਿਰ ਕਿਵੇਂ ਮੁੜ ਆਏ, ਕੁਮਲਾ ਕੇ, ਮੁਰਝਾ ਕੇ ਮਹਿੰਗੇ ਮੁੱਲ ਭੇਜੇ ਗੁਲਦਸਤੇ ਬਣਵਾ ਕੇ ਕੋਡੀਆਂ ਦੇ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮੁੱਲ ਮੁੜ ਆਏ ਚਿੱਠੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਫੁੱਲ ਮੁੜ ਆਏ ਮਹਿਕ ਛੱਡ ਆਏ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਹਵਾ ਚ ਜਿੱਥੇ ਗਏ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੀ ਪੱਤੇ ਗਵਾਚ ਮਿਲ ਗਏ ਹੋਣੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਜੋ ਸੁਆਹ ਚ ਬਚੇ ਕੁਚੇ ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਰੁਲ ਮੁੜ ਆਏ ਚਿੱਠੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਫੁੱਲ ਮੁੜ ਆਏ ਮੈਂ ਤਾਂ ਸ਼ੁਕਰ ਕਰਾਂ, ਇਸੇ ਗੱਲ ਲਈ ਕਿ ਉਨ੍ਹੇ ਛੂਹੇ ਤਾਂ ਹੋਣੇ ਨੇ, ਭਾਵੇਂ ਪਲ ਲਈ ਵੇਖੋ ਮੇਰੇ ਨੈਣਾਂ ਦੇ ਜਲ ਲਈ ਮੇਰੇ ਮਹਿਰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ-ਜੁਲ ਮੁੜ ਆਏ ਚਿੱਠੀ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋ ਫੁੱਲ ਮੁੜ ਆਏ

ਖੁਦ ਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਸ਼ਬਦ ਮੂਹਰੇ ਕਰ ਦਿਉ ਤੇ ਆਪੇ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹ ਜਾਣ ਦਿਉ ਕਦ ਦੇ ਘੂਰ ਰਹੇ ਹੋ ਇੰਝ ਹੀ ਸਾਹਮਣੇ ਹੁਣ ਨੈਣਾਂ ਨੂੰ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਭਿੰਨ ਜਾਣ ਦਿਉ ਪਰ ਅੱਖਾਂ ਖੁੱਲੀਆਂ ਰੱਖਣਾ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਤੇ ਰੂਹ ਚੀਰਦੇ ਤੀਰ ਦੀ ਚਾਲ ਵੇਖਣਾ ਵੇਖਿਓ ਹਸਤੀ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਦਾ ਕੱਟ-ਫੱਟ ਜਾਣਾ ਤੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਹੁੰਦਿਆਂ ਰਵਾਲ ਵੇਖਣਾ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋਵੋਗੇ ਤਾਂ ਰੱਤ ਨਿਕਲੇਗਾ ਥੋੜਾ ਬਹੁਤਾ ਨਹੀਂ ਵੇ, ਅਤਿ ਨਿਕਲੇਗਾ! ਤੁਸੀਂ ਰੋਕਣਾ ਨਾ ਰੱਤ ਨੂੰ, ਵੱਟ ਪਾਉਣਾ ਨਾ ਪੀਸੇ ਜਾਓਗੇ ਮੋਹਲਿਆਂ ਹੇਠ ਤਾਂ ਤੱਤ ਨਿਕਲੇਗਾ ਫਿਰ ਧਾਗਾ ਲਿਉ ਥੋੜਾ ਕਿਸੇ ਸਹਿਜ ਸੂਤ ਦਾ ਫੱਟ ਨੂੰ ਸਿਉਣ ਲਈ, ਜ਼ਖਮ ਭਰਨ ਲਈ ਫਿਰ ਬੂਟੀ ਕਿਸੇ ਕੁਦਰਤੀ ਭਾਵ-ਅੱਖਰ ਦੀ ਮਨ ਤਕੜੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦੀ ਪੀੜ ਜਰਨ ਲਈ ਇਕ ਐਲਾਨ ਲਿਖ ਦਿਉ ਏਸ ਜੰਗ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਇਸ ਕਚਹਿਰੀ ਇਹ ਕਾਗਜ ਪੂਰੇ ਕਰ ਦਿਓ ਤੇ ਇਹ ਕੰਮ ਮੇਰੀ ਜਾਚੇ ਜ਼ਰੂਰੇ ਕਰ ਦਿਓ ਕਿ ਖੁਦ ਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਕੁ ਸ਼ਬਦ ਮੂਹਰੇ ਕਰ ਦਿਉ

ਕਿਸੇ ਉੱਚੇ ਨੇ ਖੁਸ਼-ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਰੱਬੀ ਅੱਖਰ ਵਾਹਿਆ ਉਹ ਚਕਾ-ਚੌਂਧ, ਨੂਰ ਦਾ ਭਰਿਆ, ਸਾਡੀ ਸਮਝ ਨਾ ਆਇਆ ਹੈ ਮੂਲ ਗੱਲ ਤਾਂ ਪਹੁੰਚੋਂ ਪਰੇ; ਵਿਚੋਲਾ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹਿਆ ਫਿਰ ਸੁਹਣੀ ਕਲਮ ਉਸ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਫੜਾਇਆ ਉਸ ਦੂਜੀ ਕਲਮ ਅਨੁਵਾਦ ਫਿਰ ਹੁਣ ਸਾਡੀ ਜ਼ਬਾਨੇ ਕਰਾਇਆ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਅੱਖਰ ਉਤਰ ਕੇ ਸਾਡੇ ਤੀਕਰ ਆਇਆ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵੇਖੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਵੇਖੀ ਹਾਲ ਸੁਣਾਇਆ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਸੁਣਿਆ ਅਨਹਦ ਨਾਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਟੋਡੀ ਦੇ ਸੁਣਾਇਆ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਸੱਖਣੇ ਟੋਡੀ ਤੋਂ ਵੀ, ਸੁਰ ਹੀ ਲੱਗ ਨਾ ਪਾਇਆ ਪਰ ਮਨ ਦੇ ਹੋ ਗਏ ਦੋ ਟੋਟੇ ਜਦ ਅੱਖਰ ਤੀਰ ਚਲਾਇਆ ਜੋ ਉੱਚੇ ਪਰਬਤੋਂ ਉਤਰਦਾ ਜਲ ਮੁੱਠੀ ਚੇ ਨਾ ਸਮਾਇਆ ਉਹ ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ ਉੱਚਿਆਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਹੈ ਸਾਡੇ ਤੇ ਵਰਸਾਇਆ ਸਾਨੂੰ ਗਿਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰਤਾਂ ਬਾਝੋਂ ਫਿਰ ਪਕੜ ਕਿਸੇ ਉਠਾਇਆ ਤੇ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਲੋਹ-ਬਰਤਨ ਪਾ ਸੀ ਸਾਡੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਛੁਹਾਇਆ ਹੁਣ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਹਾਲ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹੇ ਹਾਲ ਦਾ, ਇਸ ਵਰਕੇ ਤੇ ਲਾਹਿਆ ਮਿਲੇ ਵਿਚ ਇਹ ਮੂਲ ਰੰਗ - ਵੇ ਰਮਜ਼ ਰੰਗ ਦੇ ਰਾਇਆ

ਪਿੰਡ ਡੁੱਬ ਗਏ ਨੇ ਖੇਤ ਰੁੜ੍ਹ ਗਏ ਨੇ ਰਾਸ਼ਨ ਮੁੱਕ ਗਏ ਨੇ ਹੱਥ ਜੁੜ ਗਏ ਨੇ ਪਰ ਸਭ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਚ ਹੈ! ਬੰਨ ਫੱਟ ਗਏ ਨੇ ਟਰੈਕਟਰ ਬਹਿ ਗਏ ਨੇ ਕੰਧਾਂ ਢਹਿ ਗਈਆਂ ਨੇ ਪਸ਼ੂ ਵਹਿ ਗਏ ਨੇ ਪਰ ਸਭ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਚ ਹੈ! ਅਸੀਂ ਭੁੱਖੇ ਭਾਣੇ ਆਂ ਅਸੀਂ ਭਿੱਜੇ ਬਾਣੇ ਆਂ ਤਾਂ ਵੀ ਹੱਸ ਹੀ ਰਹੇ ਆਂ ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਨੇ ਆਂ ਤੇ ਸਭ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਚ ਹੈ!

ਮੈਂ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂ ਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂ ਤੇ ਪਿੰਡ ਜੋ ਬਣ ਗਏ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂ ਮਲੂਕ ਪੈਰ ਹੁਣ ਝੁਰੀਆਂ ਚ ਖੋ ਗਏ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਚਾਨਣ ਧੁੰਦਲੇ ਜਿਹੇ ਹੋ ਗਏ ਪਿੰਡ ਤਾਂ ਹੁਣ ਅਤੀਤ ਦੀ ਗੱਲ ਨੇ ਲੁਕੋ ਲਏ ਕਿਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਛੱਲ ਨੇ ਹੁਣ ਸਾਗਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਨਿਆਣੇ ਕਦ ਹੋਏ ਵੱਡੇ, ਤੇ ਕਦ ਹੋਏ ਸਿਆਣੇ ਮੇਰੇ ਬਿਰਧ ਪੈਰ ਹੁਣ ਰੁਕ-ਰੁਕ ਚਲਦੇ ਬੁੱਢੇ ਬਿਰਖ ਗਵਾਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਪਰ ਇਹ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਤਾਂ ਹਾਲੇ ਵੀ ਓਨੇ ਇਹ ਛੂਹ ਕੇ ਆਈਆਂ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਦਾ ਕੋਨੇ ਇਸ ਸਾਗਰ ਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਨਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂ ਮੈਂ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂ ਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂ ਤੇ ਪਿੰਡ ਜੋ ਬਣ ਗਏ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂ

ਹਵਾ, ਚੱਲ! ਪਰ ਇੰਝ ਮੇਰੇ ਕੇਸ ਨਾ ਫਰੋਲ ਜੇ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕੁਝ, ਆ ਕੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਬੋਲ ਸਾਨੂੰ ਟੁਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਹੈ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਦੀ ਟੋਲ ਪਰਤੀਏ ਘਰ, ਪੁਰਜ਼ੋਰ ਪੜਚੋਲ ਪੋਲੇ ਹੋਏ ਪੈਰ ਤੇ ਸਾਹ ਹੋਏ ਸੋਹਲ ਹਉਕੇ ਬਣ ਜਾਣ ਨਾ, ਬੋਲ ਬੜੇ ਅਨਮੋਲ ਬੇਗਾਨੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਮਨ ਜਾਵੇ ਡੋਲ ਤੋਲ ਬੈਠਿਓ ਨਾ ਕਿਤੇ ਮੇਰੇ ਸਿਦਕਾਂ ਦੇ ਤੋਲ ਇਸ ਰੇਤ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਐਵੇਂ ਅੱਥਰੂ ਨਾ ਰੋਲ ਇਸ ਸੁੱਕੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਸੁਪਨੇ ਨਾ ਡੋਲ੍ਹ ਮੇਰੇ ਮਨ, ਚਲ ਬੈਠ, ਹੁਣ ਖੁਦ ਨੰ ਹੀ ਖੋਲ੍ਹ ਕਿਤੇ ਖਿਆਲਾਂ ਦੀ ਖੱਲ, ਕੀਤੇ ਰੱਤ ਦਾ ਘੋਲ ਸ਼ਾਮ ਪੈ ਗਈ ਤੇ ਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਮੇਰੇ ਕੋਲ? ਇਹ ਰਾਹ ਤੇ ਇਹ ਰਹਿਰਾਸ ਦੇ ਬੋਲ

ਚੇਤੇ ਦੀ ਦਸਤਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ, ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਨੇ ਕੇਸ ਸੁਪਨੇ ਜਿੱਥੇ ਉੱਗਦੇ ਨੇ, ਕਿਹੜੇ ਨੇ ਉਹ ਦੇਸ! ਕਿਹੜੇ ਨੇ ਉਹ ਖੇਤ-ਜ਼ਮੀਨਾਂ, ਕਿਹੜੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਹੱਟੀਆਂ ਕਿਸ ਥਾਂ ਜੰਮੀਆਂ, ਕਿਸ ਮੀਂਹ ਵਰ੍ਹੀਆਂ, ਕਿਸ ਅਸਮਾਨੋਂ ਸੱਟੀਆਂ ਕਿੰਨ੍ਹਾਂ ਚਿਠੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਣਗੇ, ਕੁਦਰਤ ਕੇ ਸੰਦੇਸ? ਚੇਤੇ ਦੀ ਦਸਤਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ, ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਨੇ ਕੇਸ। ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੇ ਉਸ ਦੇਸੋਂ, ਮੈਂ ਇਕ ਫੁੱਲ ਲੈ ਕੇ ਆਵਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜੂਹ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਲੁਕਵੇਂ ਥਾਵੇਂ ਪਾਵਾਂ ਲੱਗੇ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਲੂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ, ਪਹੁੰਚੇ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਠੇਸ ਚੇਤੇ ਦੀ ਦਸਤਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ, ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਨੇ ਕੇਸ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਕੱਲ ਮੈਂ ਪੁੱਜਿਆ ਕਿਸੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਫਿਰਨ ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਵਾਸੀ ਲੱਭਦੇ ਹੱਸਣ ਲਈ ਬਹਾਨੇ ਕਿਵੇਂ ਮੈਂ ਮੁੜ ਕੇ ਪੁੱਜਾਂ ਵਾਪਸ, ਪੁੱਜਾਂ ਅੱਲੜ੍ਹ-ਵਰ੍ਹੇਸ ਚੇਤੇ ਦੀ ਦਸਤਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ, ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਨੇ ਕੇਸ ਉਸ ਦੇਸ ਦੇ ਵਾਸੀ ਕੀ ਕਦ, ਇਸ ਬੰਨੇ ਵੀ ਆਵਣ ਆਵਣ, ਆ ਕੇ ਸਾਡੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਗੱਲ ਸੁਣਾਵਣ ਧਾਰ ਕੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਆਵਣਗੇ ਕੀ, ਸਾਡੇ ਵਾਲਾ ਭੇਸ? ਚੇਤੇ ਦੀ ਦਸਤਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ, ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਨੇ ਕੇਸ

ਹੁਣ ਅੰਬਰ ਮੇਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਬਣੀ, ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਅੰਬਰ ਇੱਕ ਇੱਕ ਅੰਬਰ ਹੈ ਬਾਹਰ ਮੇਰੇ ਤੇ ਹੈ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਮੇਰੇ ਖੰਭ ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਕਰਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਉੱਚੀ ਉਡਾਰੀ ਲਈ ਰਿੜ੍ਹਨਾ ਵੀ ਹੈ ਅਤਿ ਜਰੂਰੀ ਉਡਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਹਾਲੇ ਤਾਂ ਨਦੀ ਹੀ ਪਾਰ ਹੈ ਕੀਤੀ ਪਿਆ ਹੈ ਹਾਲੇ ਸਮੰਦਰ ਇੱਕ ਹੁਣ ਅੰਬਰ ਮੇਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਬਣੀ ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਅੰਬਰ ਇੱਕ ਕਿੰਨੇ ਹਾਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਪਏ ਨੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰੁਕਣਾ ਨਹੀਂ ਮੇਰੀ ਤੋਰ ਬੱਸ ਚਲਦੀ ਜਾਏ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਰਾਹ ਮੁੱਕਣਾ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖ ਸਿੱਖ ਕੇ ਫਿਰ ਬਣ ਜਾਏਗਾ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹਰਿਮੰਦਰ ਇੱਕ ਹੁਣ ਅੰਬਰ ਮੇਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਬਣੀ ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੈ ਅੰਬਰ ਇੱਕ

ਚਲ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਅਕਸ ਤਾਂ ਹੈ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਚ ਸ਼ਖਸ ਤਾਂ ਹੈ ਮੇਰੇ ਮਨ ਚ ਨੇ ਤੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਗੀਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਏ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤ ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਨਹੀਂ ਪਰ ਮੁਸਕਾਨ ਤਾਂ ਹੈ ਤੇਰੀ ਅਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਪਰ ਬਿਆਨ ਤਾਂ ਹੈ ਤੂੰ ਕੋਲ ਹੀ ਹੈ, ਤਸਵੀਰਾਂ ਚ ਹੀ ਸਹੀ ਤੇਰੀਆਂ ਲਿਖ ਕੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਚ ਹੀ ਸਹੀ ਇਹ ਲੁੱਕਣ ਮੀਟੀ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਹੀ ਸਹੀ ਚੱਲ ਸਾਰ ਲਵਾਂਗਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਏਦਾਂ ਹੀ ਸਹੀ -- ਪਰ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਵੀ, ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਕੋਈ ਯਾਦ ਜੋ ਮੁੜੇਗੀ ਕਿਸੇ ਕੱਲੀ ਰਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕੁਝ ਖਤ ਕੁਝ ਬੋਲ ਮੇਰੇ ਸੁਣਾਏ ਕਿੱਸੇ, ਸਭ ਤੇਰੇ ਹੀ ਕੋਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਰੰਗ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਬਕਾਇਆ ਤੇਰੀ ਹੀ ਹੱਟੀ ਚ ਛੱਡ ਹਾਂ ਆਇਆ ਭਾਵੇਂ ਧੁੰਦਲੇ ਜਿਹੇ ਭਾਵੇਂ ਖਿੱਲਰੇ ਖਿਆਲ ਕੋਈ ਆਪਾ ਛੱਡ ਆਇਆ ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਹੀ ਨਾਲ ਚੱਲ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਅਕਸ ਤਾਂ ਹੈ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਵੀ ਮੇਰੇ ਜਿਹਾ ਸ਼ਖਸ ਤਾਂ ਹੈ

ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਪਛਾਣੀ ਲਗਦੀ ਏ     ਰੁਕ ਕੇ ਕੁਝ ਚਿਰ ਚਲੀਏ ਜੀ ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਦੀ ਹਾਣੀ ਲਗਦੀ ਏ     ਥੋੜਾ ਵੇਖ ਲਈਏ, ਫਿਰ ਚਲੀਏ ਜੀ ਇਸੇ ਜਗ੍ਹਾ ਇਕ ਰੁੱਖ ਵੀ ਸੀ     ਜੋ ਫਿੱਕਾ ਫਿੱਕਾ ਯਾਦ ਚ ਹੈ ਉੱਸ ਬੁੱਢੇ ਦੇ ਫੁੱਲ ਝੜ ਰਹੇ ਸੀ     ਮੇਰਾ ਕਦਮ ਹੁਣ ਉਹਦੀ ਮਿਆਦ ਚ ਹੈ ਇਹ ਗਲ਼ ਰਹੀ ਜੋ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ - ਉਸੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਲਗਦੀ ਏ     ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ, ਫਿਰ ਚਲੀਏ ਜੀ ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਪਛਾਣੀ ਲਗਦੀ ਏ     ਆਪਾਂ ਰੁਕ ਕੇ ਕੁਝ ਚਿਰ ਚਲੀਏ ਜੀ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਰ ਪਰਾਂ     ਕਿਤੇ ਉੱਡ ਗਏ ਸੀ ਪਰਿੰਦੇ ਜੀ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਵਾ ਦੇ ਝੋਕੇ     ਸੂਹਾਂ ਕੋਈ ਨਾ ਦਿੰਦੇ ਜੀ ਸਮਿਆਂ ਨੇ ਛਾਣੀ ਲਗਦੀ ਏ - ਗੱਲ ਬੜੀ ਪੁਰਾਣੀ ਲਗਦੀ ਏ     ਹੁਣ ਹਵਾ ਦੇ ਵਿਚ ਘਿਰ ਚਲੀਏ ਜੀ ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਪਛਾਣੀ ਲਗਦੀ ਏ     ਆਪਾਂ ਰੁਕ ਕੇ ਕੁਝ ਚਿਰ ਚਲੀਏ ਜੀ ਇੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਆਇਆ ਸੀ     ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰੂਪ, ਲਿਬਾਸ ਚ ਸੀ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ     ਜੋ ਦੱਬ ਗਈ ਇਤਿਹਾਸ ਚ ਜੀ ਧੁੱਪ ਸੇਕੀ-ਸੇਕੀ ਲਗਦੀ ਏ...

ਜਪੁ ਜੀ ਦੀਆਂ ਪਉੜੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ "ਅਸੰਖ" ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹੋ ਤੇ ਉੱਥੋਂ "ਜਪ", "ਭਾਉ", "ਪੂਜਾ", "ਤਪ ਤਾਉ" ਦੇ ਤਾਰੇ ਤੋੜ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹੋ ਉਹਨਾਂ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਇਕ, ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਕਿਸੇ ਥਾਲ ਚ ਪਾ ਕੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਲੈ ਆਣਾ ਮੈਂ ਵੀ ਅਸੰਖ ਦੇਸ ਦਾ ਵਾਸੀ ਬਣ ਸਕਾਂ

ਮੈਂ ਕੁਝ ਭੁੱਲ ਆਇਆ ਹਾਂ... ਮੇਰਾ ਪਰਸ, ਮੇਰਾ ਮੋਬਾਇਲ, ਮੇਰਾ ਚਾਰਜਰ? ਨਹੀਂ ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰਾ ਮਨ... ਜੋ ਮੈਂ ਛੱਡ ਆਇਆ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੀ ਸੁਰਤ... ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ, ਵਿਚਾਰ, ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੀ ਇਕ ਕਿਤਾਬ... ਜਿਸ ਚ ਮੈਂ ਕਿੱਸੇ ਲਿਖੇ ਸੀ... ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਲਿਖੇ ਸੀ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਹਵਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆ ਗਈ ਪਰ ਤੇ ਉਸ ਹਵਾ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ਬੋਆਂ, ਤਿਤਲੀਆਂ, ਅਵਾਜ਼ਾਂ... ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੋਈ ਫੁੱਲ ਤੋੜ ਲਿਆਇਆ ਮੈਂ ਬਚੇ ਕੁਚੇ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਦਾ ਗੁਲਦਸਤਾ ਬਣਾ ਕੇ... ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੁਝ ਬੀਜ... ਕੋਈ ਰੀਝ... ਜੋ ਬੋਆਂਗੇ, ਤੇ ਪਰੋਵਾਂਗੇ ਫਿਰ ਫੁੱਲ ਕਿਸੇ ਡੋਰ ਚ ਕੁਝ ਭੁੱਲ ਆਇਆ ਕੁਝ ਲੈ ਆਇਆ ਚਲੋ, ਸੌਦਾ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ।

ਧੁੱਪ ਤਿੱਖੀ ਤੇ ਕੱਲਾ ਰਾਹ,    ਕੋਈ ਦੂਰ ਦੁਰਾਡੀ ਥਾਂ ਮੈਂ ਮਨ ਦੇ ਵਿੱਚੇ ਸੋਚ ਰਿਹਾ,    ਦੱਸ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲਣੀ ਛਾਂ? ਕੋਈ ਰੁੱਖ ਨਹੀਂ ਇਸ ਮਾਰੂਥਲ,    ਪੱਤ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਨਾ ਪਿਆਸਿਆਂ ਦੀ ਨਾ ਬਣਦੀ ਗੱਲ,    ਸੁੱਕੀ ਪਈ ਜ਼ੁਬਾਂ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਵੀ ਤੁਰਦੇ ਜਾਂਵਦੇ    ਪਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਪਰਾਂ ਹਵਾ ਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਪਾਂਵਦੇ    ਕਿ ਬੱਦਲ ਵਰਸੇ ਖਾਂ ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਰੇਤ ਹੀ    ਰੇਤ ਤੇ ਜਾਂ ਅਸਮਾਂ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਸੰਕੇਤ ਹੀ    ਕਿ ਕਿਤੇ ਤਾਂ ਹੋਵੇ ਛਾਂ — ਫਿਰ ਦਿਸਿਆ ਇਕ ਰੁੱਖ ਜੀ    ਜਦ ਲੰਘਾ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੁੱਖ ਜੀ    ਉਸ ਵੱਲ ਹੁਣ ਤੁਰਾਂ ਉਹਦੀ ਛਾਂ ਗੁੜ ਨਾਲੋਂ ਮਿੱਠੜੀ    ਪੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਥਾਂ ਗਿੱਠ ਨਾਲੋਂ ਨਿੱਕੜੀ    ਹੁਣ ਬਣ ਗਈ ਮੇਰੀ ਸਰਾਂ ਸੁਹਣੀ ਥਾਂ ਇਹ ਨਿੱਖਰੀ    ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਰਗੀ ਹੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਛਾਂ ਬਿਖਰੀ    ਛਾਂ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਗਰਾਂ ਇਕ ਇਕ ਫੱਲ ਸੁਆਦਲਾ    ਛਕ-ਛਕ ਮਨ ਭਰਾਂ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਵੱਸ ...

"ਲਉ, ਪਹੁੰਚ ਗਏ!" ਅਸੀਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਜੀ ਖਾਈਆਂ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਚੱਲੇ ਜਦ ਸਿਖਰਾਂ ਤੇ ਤੇ ਰਾਹ ਮੁੱਕ ਚੱਲੇ ਚੜ੍ਹਾਈਆਂ ਵਿਚ ਪਰ ਖਾਈਆਂ ਮੁੜ ਦੁਹਰਾਏ ਨਹੀਂ "ਲਉ ਪਹੁੰਚ ਗਏ!" ਦੇ ਸਾਡੇ ਬੋਲ ਅਸੀਂ ਹੋਏ ਹੈਰਾਨ - ਕੀ ਪਹੁੰਚੇ ਨਹੀਂ? ਹਾਲੇ ਜੀ ਅਸੀਂ ਸਿਖਰਾਂ ਕੋਲ? ਇਕ ਕਦਮ ਤੇ ਚੋਟੀ ਦਿਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸਿਖਰ ਦੀ ਸੀ ਜਿੱਥੋਂ ਤੜਕੇ ਨਵੀਂ ਕਿਰਨ ਨਿਤ ਪੈ ਪੈ ਕੇ ਬਿਖਰਦੀ ਸੀ? ਜਦ ਸੱਚੀ ਪੁੱਜੇ ਚੋਟੀ ਤੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਪਏ ਤੇ ਦਿਲ ਰੁਕਿਆ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਮੈਂ ਉੱਪਰ ਤੱਕਿਆ ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਫਿਰ ਸਿਰ ਝੁਕਿਆ ਹੋਰ ਉਚੇਰੀ ਚੋਟੀ ਦਿਸ ਪਈ ਹੋਰ ਉਚੇਰੇ ਰਾਹ ਲੰਘ ਕੇ ਅਸਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਨੀਵੇਂ ਜਾਣੇ ਸੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਪਰਾਂ ਲੰਘ ਕੇ ਕਦਮ ਕਹਿਣ ਹੁਣ ਰੁਕ ਜਾ ਏਥੇ ਬੋਝ ਗਿਰ ਰਿਹਾ ਬਾਹਾਂ ਤੋਂ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਕੁਝ ਭਾਰੀ ਬਾਹਰ ਆਣਾ ਚਾਹਿਆ ਸਾਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰ ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ, ਖਿਚ ਲਿਆ ਮੈਂ ਲੰਘਦੇ ਜਾਂਦੇ ਬੁੱਲਿਆਂ ਤੋਂ ਥੋੜਾ ਜਾਣਿਆ ਸਫਰਾਂ ਨੂੰ ਸੀ ਗਲਤੀ ਹੋ ਗਈ ਭੁੱਲਿਆਂ ਤੋਂ "ਚਲੋ, ਹੋਰ ਤੁਰੋ," ਐਲਾਨ ਨਵਾਂ ਮੈਂ ਕੀਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ "ਚਲੋ, ਹੋਰ ਤੁਰੋ," ਫਿਰ ਬੋਲੀ ਖਾਈ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਅਗਾਹਾਂ ਨੂੰ

ਚੇਤ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰ ਬਾਗ ਅਸੀਂ ਲਾਇਆ ਇਕ ਵਿਸਾਖ ਨੂੰ ਸਾਖ ਹਰੀ ਜੇਹੀ ਹੋ ਕੁਝ ਗਈ ਜੇਠ ਦੀ ਠੇਠ ਜਿਹੀ ਤਪਸ਼ ਨੇ ਕਹਿਰ ਕੀਤਾ ਹਾੜ ਦੀ ਆੜ ਚ ਹਸਰਤ ਹੀ ਬੁਝ ਗਈ ਸਾਵਣ ਚ ਸੁੱਕੇ ਖਿੜਾਵਣ ਦਾ ਜਤਨ ਕੀਤਾ ਭਾਦੋਂ ਵਿਸਮਾਦੋਂ ਕੁਝ ਖੁੰਝ ਲੈ ਗਈ ਅੱਸੂ ਵੀ ਦੱਸੂ ਕਿ ਮੇਰਿਆਂ ਤਲਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਤਕ ਚ ਬੱਤਕ ਦੀ ਕੋਈ ਚੁੰਝ ਲੈ ਗਈ ਮੱਘਰ ਦੇ ਕੱਕਰ ਨੇ ਫਿਰ ਕੁਝ ਸੇਕ ਦਿੱਤਾ ਪੋਹ ਨੂੰ ਜੋ ਹੋਇਆ ਉਹ ਕਮਾਲ ਸੀ ਮਾਘ ਵਿਚ ਬਾਗ ਖਿੜਨ ਦੀ ਖਬਰ ਆਈ ਫੱਗਣ ਚ ਲੱਗਣ ਲੱਗਾ ਮੁਖ ਤੇ ਜਮਾਲ ਸੀ

ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਜਾਦੂ ਬੁਣ ਰਹੀਆਂ ਉਗਲਾਂ ਖੱਲ੍ਹਦੀਆਂ ਜਾਣ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਮੱਥੇ ਕੁਝ ਵੱਟ, ਨੀਚੇ ਅੱਖਾਂ ਦੋਵੇਂ ਮੁੰਦੀਆਂ ਮੁਰਕੀਆਂ - ਬੁਰਕੀਆਂ - ਤਰਬਾਂ ਚ ਗੁੰਦੀਆਂ ਦਿਲਰੁਬਾ ਕੰਬਣੀ ਛੇੜੇ ਪੈਰ ਦੀ ਤਲੀ ਤੇ ਪਾਵੇ ਬਰਸਾਤ ਮੇਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਗਲੀ ਤੇ ਖੋਜੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਜਦ ਗੁਆਚੀਆਂ ਸ਼ਰੁਤੀਆਂ ਉੱਠੀਆਂ ਖਿਆਲ ਤੰਦਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੀਆਂ ਕਿਸ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਇਹ ਗਜ ਹੈ? ਕੌਣ ਹੈ ਧੰਨ! ਜਿਸ ਪਾਸੋਂ ਰਿਹਾ ਵਜ ਹੈ? ਕਿਸ ਨੇ ਸੁਰ ਭੇਜੇ ਤਾਰ-ਸ਼ਨਾਈਆਂ ਚੋਂ? ਕਿਸ ਰਾਗ ਲੱਭੇ ਨੇ ਤਾਰਾਂ ਰੁਸ਼ਨਾਈਆਂ ਚੋਂ? ਸੁਕ ਚੁੱਕਾ ਮਨ ਹਰਿਆਵਲ ਹੈ ਹੋ ਗਿਆ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਜੀ ਬਿਲਾਵਲ ਹੈ ਹੋ ਗਿਆ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਦੇਸਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਕੋਈ ਹਾਣੀ ਜੀ ਕੰਨਾਂ ਚ ਪਾ ਗਏ ਨੇ ਮੇਰੇ ਜੋ ਬਾਣੀ ਜੀ ਖਿੜ ਗਈਆਂ ਹੁਣ ਵੇਖੋ ਮੇਰੀਆਂ ਕਰੂੰਬਲਾ - ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਜਾਦੂ ਬੁਣ ਗਈਆਂ ਉਗਲਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਪਈਆਂ ਵੇਖੋ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ

ਜਿਹੜੇ ਅਹਿਸਾਸ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਅਹਿਸਾਸ ਫਿਰ ਆਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਐਸੀ ਛੱਲ ਉਠਦੀ ਹੈ ਦਿਲ ਵਿਚ ਕਈ ਵਾਰ ਕਿ ਉਸ ਛੱਲ ਦਾ ਫਿਰ ਕੋਈ ਵਿਰਾਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹਕੀਕਤ ਹੀ ਸੁਪਨਿਆਂ ਜਿਹੀ ਲਗਣ ਲਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਅਰਾਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਰੂਰ ਦਾ ਵੇਲਾ ਮੁੱਕਣ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਨਾ ਉਹ ਦਿਨ੍ਹੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਸ਼ਾਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕੱਲਿਆਂ ਤਾਂ ਮਨ ਬੋਲਣੋਂ ਚੁੱਪ ਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ ਮੂਹਰੇ ਪਰ ਜ਼ਾਹਿਰ, ਸ਼ਰੇਆਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਮਨ ਫਿਰ ਵੀ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਫਿਰ ਵੀ ਬਾਜ਼ੀ ਲਾਉਨੇ ਹਾਂ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਚ ਭਾਵੇਂ ਪਤਾ ਏ ਕਿ ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਇਨਾਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹਰ ਕਦਮ ਦੇ ਵਿਚ ਜਿਵੇਂ ਉਡਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਬੱਸ ਰਾਹ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੁਕਾਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ

ਤੁਹਾਡੀ ਅੱਗ ਹੈ - ਮੇਰਾ ਘਰ ਕਿਉਂ ਜਲਾ ਰਹੀ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਲੜ ਰਹੇ ਹੋ - ਚੀਖ ਮੇਰੇ ਘਰੋਂ ਕਿਉਂ ਆ ਰਹੀ ਹੈ? ਮੇਰੇ ਘਰ ਮੰਦਰ ਤਾਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਬਣੇ ਸੀ ਇਥੇ ਦੀਵੇ ਬਾਲਦੇ ਆ ਕੇ ਕਿੰਨੇ ਜਣੇ ਸੀ "ਦੀਵੇ ਬੁਝਾ ਲਵੋ!" ਤੁਹਾਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਤੁਹਾਡੀ ਅੱਗ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਘਰ ਕਿਉਂ ਜਲਾ ਰਹੀ ਹੈ? ਇਹ ਸਰਹੱਦ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚੋ ਨਾ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਖਿੱਚ ਲਵੋ, ਪਰ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚੋ ਨਾ ਮੇਰੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੰਡਿਆਂ ਦੀ ਵਾੜ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਤੁਹਾਡੀ ਅੱਗ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਘਰ ਕਿਉਂ ਜਲਾ ਰਹੀ ਹੈ? ਹੋਲੀ ਰੌਲਾ ਪਾਓ, ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਡਰ ਰਹੇ ਨੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚੌਪਈ ਕਰ ਰਹੇ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੁਰਤ ਖਿੰਡਾ ਰਹੀ ਹੈ ਤੁਹਾਡੀ ਅੱਗ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਘਰ ਕਿਉਂ ਜਲਾ ਰਹੀ ਹੈ?

ਆਪਾਂ ਬਹਿਣਾ ਸੱਜਣੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਦੀ ਪੰਗਤ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਖਿਆਲ ਸਾਡੇ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਰੰਗਤ ਵਿਚ ਸੁਆਦ ਬੜੇ ਹੀ ਵੱਖਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾਲਾਂ ਦੇ, ਪਰਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਵਰਤ ਰਹੇ ਨੇ ਲੰਗਰ ਵੇਖੋ ਰਾਗਾਂ ਦੇ, ਵਿਸਮਾਦਾਂ ਦੇ ਆਮਦ ਦੀ ਕੜਛੀ ਵਰਤਾਵੇ ਅਸ਼ਕ-ਹੁਲਾਰੇ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਆਪਾਂ ਬਹਿਣਾ ਸੱਜਣੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਦੀ ਪੰਗਤ ਵਿਚ ਖੀਰ ਕੋਈ ਵਰਤਾ ਰਿਹਾ ਏ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਰੂਹ ਦੇ ਨਾਲ ਚਖਣ ਵਾਲੇ ਤਰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਖੀਵੀ ਜੀ ਦੀ ਛੂਹ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦਰਬਾਰੇ ਨਾਨਕ ਨੇ, ਫਿਰ ਸਮਾਉਣਾ ਅੰਗਦ ਵਿਚ ਆਪਾਂ ਬਹਿਣਾ ਸੱਜਣੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਦੀ ਪੰਗਤ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਖਿਆਲ ਸਾਡੇ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਰੰਗਤ ਵਿਚ ਆਪਾਂ ਬਹਿਣਾ ਸੱਜਣੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਦੀ ਪੰਗਤ ਵਿਚ

ਸਾਡੀ ਵਾਲੀ ਜਦੋਂ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖਿਓ ਪੰਨਿਆਂ ਚ ਮੈਨੂੰ ਜੀ ਪੰਜਾਬ ਲਿਖਿਓ ਖੇਤਾਂ ਉਤੇ ਜਗਦੇ ਮਾਹਤਾਬ ਲਿਖਿਓ ਹਵਾ ਵਿਚ ਸੁਣਦੀ ਰਬਾਬ ਲਿਖਿਓ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਸਜੀ ਹੋਈ ਰਕਾਬ ਲਿਖਿਓ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਖਿੜਦੇ ਗੁਲਾਬ ਲਿਖਿਓ ਕੱਟੇ ਗਏ ਸਿਰਾਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਲਿਖਿਓ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਸੁੱਖੇ ਤੇ ਮਤਾਬ ਲਿਖਿਓ ਵੱਖ ਰਾਵੀ ਜਿਹਲਮ ਚਨਾਬ ਲਿਖਿਓ ਲਹਿਜ਼ਾ ਐਸਾ ਕੋਈ ਪੰਜਾਬ ਲਿਖਿਓ

ਅਸੀਂ ਚਿੜੀਆਂ ਦੇ ਗੀਤ ਤਾਂ ਸੁਣਨ ਲਈ ਰੁਕੇ ਨਹੀਂ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਗੁਨਾਹ ਹੋਣ ਆਮ ਲਗ ਗਏ ਅਸੀਂ ਭਿੱਜ ਗਏ ਪਰ ਬੂੰਦਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਸੀਂ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਹੋਣ ਬਦਨਾਮ ਲਗ ਗਏ ਖਿਆਲ ਆਏ ਮਨਾਂ ਵਿਚ, ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਬਣੇ ਸ਼ਬਦ ਮਰੇ ਸਾਡੇ ਸਿਰ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗ ਗਏ ਅਸੀਂ ਕਲਮ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣਾ ਸੀ, ਕਦਮ ਵੀ ਲੈਣੇ ਸੀ ਪਰ ਅਫਸੋਸ ਅਸੀਂ ਕਰਨ ਅਰਾਮ ਲੱਗ ਗਏ ਅਸੀਂ ਤੁਰੇ ਤਾਂ ਨਿੱਕੇ ਫੁੱਲ ਅੱਡੀ ਹੇਠ ਕੁਚਲ ਗਏ ਸਾਡੇ ਬਾਗ ਵਿਚ ਵੜਨ ਤੇ ਵਿਰਾਮ ਲਗ ਗਏ ਮੇਰੀ ਦੇਹਲੀ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਬੂਟੇ ਵੀ ਸੁੱਕ ਗਏ ਏਨੀ ਗੱਲ ਹੋਈ ਸਾਡੇ ਸਿਰ ਇਨਾਮ ਲਗ ਗਏ ਅਸੀਂ ਤਿਤਲੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਤੇ ਸੰਜੀਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਸਗੋਂ ਹੱਸਣ ਅਸੀਂ ਵੇਖੋ ਸ਼ਰੇਆਮ ਲੱਗ ਗਏ ਅਸੀਂ ਅਨਹਦ ਸੁਰਾਂ ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਹੋਰ ਹੀ ਕੁਝ ਗੁਣ-ਗੁਣਾਨ ਲੱਗ ਗਏ ਅਸੀਂ ਦੋਸ਼ੀ ਹਾਂ ਰਬਾਬਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਵਿਸਾਰਣ ਦੇ ਤਾਂ ਹੀ ਗਿਰਫਤਾਰੀ ਦੇ ਪੈਗਾਮ ਲੱਗ ਗਏ ਜਦ ਅਸੀਂ ਰਾਹਾਂ ਦੀ ਰੰਗਤ ਚ ਗੁਆਚ ਗਏ ਦੂਰ ਸਾਥੋਂ ਹੋਣ ਫਿਰ ਮੁਕਾਮ ਲਗ ਗਏ ਸੁਣ ਵੇ ਪਿਆਰਿਆ! ਅਸੀਂ ਰੀਝਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੋਣ ਸਾਥੋਂ ਇਹ ਕਤਲੇਆਮ ਲਗ ਗਏ ਮੈਂ ਬਚਾਅ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਗੁਨਾਹਾਂ ਤੋਂ ਕਿ ਦੋਸ਼ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੇ, ਮੇਰੇ ਬੱਸ ਨਾਮ ਲਗ ਗਏ

ਬੜੀ ਰਾਤ ਸੀ ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਨਾ ਕੋਈ ਝਾਤ ਸੀ ਬੜਾ ਹਨੇਰਾ ਸੀ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਨਾ ਚਿਹਰਾ ਸੀ ਨਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾ ਮੇਰਾ ਸੀ... ਐਸੀ ਰਾਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਤੇ ਦੂਰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਹਿੰਦੇ - ਅਹੁ ਵੇਖ! ਉੱਥੇ ਨੂੰ - ਉੱਥੇ ਪਰੇ ਨੂੰ! ਅਹੁ ਵੇਖ ਕਿੰਨਾ ਕਮਾਲ ਹੈ - ਗਹਿਰਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ - ਤੇ ਗੁੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਸ਼ਾਇਦ - ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਹੈ... ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਉਹਲੇ ਹੈ ਪਰ ਤਾਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੌਲ਼ੇ ਹੈ! ਦੱਸੀਏ ਤਾਂ ਮੁੱਕਦਾ ਨਹੀਂ ਤੇ ਲੁਕਾਈਏ ਤਾਂ ਲੁਕਦਾ ਨਹੀਂ... ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਬੋਲਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਦੱਸਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਹੋ ਹੱਸਦੇ ਰਹੇ ਹੋਰ ਅਕਾਰ ਉਕੇਰਦੇ ਗਏ ਜ਼ਬਾਨੀ ਝੜੀਆਂ ਬਖੇਰਦੇ ਗਏ ਪਰ ਮੈਂ... ਤਾਂ ਉਂਗਲ ਖੋਜਦਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੈ, ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਜੇ ਉਂਗਲ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਅੱਖ ਦਾ ਹੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਮਿਲੇ ਅੱਖ ਚ ਚੰਨ ਦੀ ਲੋਅ ਪਈ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਮਿਲੇ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲੇ, ਕੋਈ ਭੇਤ ਮਿਲੇ... ਪਰ ਰਾਤ ਸੀ ਤੇ ਮਿਲ ਨਾ ਪਾਈ ਦਾਤ ਸੀ ਇਸ਼ਾਰੇ ਹੋਏ, ਪਰ ਦਿੱਸੇ ਨਹੀਂ ਤੇ ਪੂਰੇ ਹੋ ਪਾਏ ਕਿੱਸੇ ਨਹੀਂ ਸੰਕੇਤ ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਝੇ ਨਹੀਂ ਨਕਸ਼ੇ ਫੜੇ - ਤਾਂ ਵੀ ਪੁੱਜੇ ਨਹੀਂ ਖੋਰੇ ਕੈਸੀ ਗੱਲ ਸੀ... ਭਲਾ ਕੀ ਹੱਲ ਸੀ... ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਿਤੇ ਦੂਰ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਹੀ ਵੱਲ ਸੀ... ਸੋ ਲੁਕਵੀਂ ਰਹਿ ਗਈ ਬਾਤ ਸੀ ਬੜੀ ਰਾਤ ਸੀ...

ਵਿਗਾਸ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਵੇਖੋ, ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਇਸ ਪਲ ਹੀ ਹੈ ਇਹ ਸਰੋਵਰ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੇ, ਨੈਣਾਂ ਦਾ ਜਲ ਹੀ ਹੈ ਇਹ ਤੀਰਥ ਹੈ ਕਿ ਤਖਤ ਹੈ - ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਹੀ ਵਕਤ ਹੈ ਕਿ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਸੰਜੋਗ ਹੈ ਇਹ, ਅਸਥਾਨ ਕੋਈ ਅਬਿਚਲ ਹੀ ਹੈ ਦਿਲ-ਡੂੰਘਾਈ ਚ ਰੀਝ ਬੋਈਏ - ਇਸ ਜਲ ਦੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਬੀਜ ਬੋਈਏ ਕਿ ਰੁੱਸਣ ਨਾ ਕਿ ਬੁੱਸਣ ਨਾ, ਖੜ੍ਹੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਹੱਲ ਕੀ ਹੈ ਜਦ ਜਦ ਇੱਥੇ ਦੇਗ ਵਰਤੇ - ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੇਗ ਵਰਤੇ ਤੇ ਵੇਗ ਇਹ, ਵਹਾਅ ਇਹ, ਜਾ ਰਿਹਾ ਉਸ ਵੱਲ ਹੀ ਹੈ ਹੁਣ ਕੀ ਹੈ ਰਾਗ ਕੀ ਹੈ ਤਾਲ ਕੀ ਹੈ ਸਮਾਂ ਕੀ ਹੈ ਚਾਲ ਹੁਣ ਅੱਜ ਹੀ ਹੈ ਤੇ ਕੱਲ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਵੀ ਹੈ ਇਸ ਪੱਲ ਹੀ ਹੈ ਮੈਂ ਕੀ ਰੋਵਾਂ ਤੇ ਕੀ ਹੱਸਾਂ - ਛੱਡੇ ਪਰਾਂ ਮੈਂ ਕੀ ਦੱਸਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਨਹੀਂ ਉੱਚੀ ਜਿਹੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਹੀ ਹੈ ਵਿਗਾਸ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਵੇਖੋ, ਵਾਪਰ ਗਿਆ ਇਸ ਪਲ ਹੀ ਹੈ ਇਹ ਸਰੋਵਰ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੇ, ਨੈਣਾਂ ਦਾ ਜਲ ਹੀ ਹੈ

ਇਹ ਸਿਦਕ ਦੇ ਖੇਲ, ਤੇ ਸਹਿਜ ਦੇ ਮੇਲ, ਤੇ ਸੁਹਜ ਤ੍ਰੇਲ ਇਹ ਅੰਦਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਇਹ ਝਪਕਦੀ ਪਲਕ, ਤੇ ਅਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਡਲ੍ਹਕ, ਤੇ ਪਲ ਜੇਡੀ ਝਲਕ ਇਹੀ ਉਹ ਪਲ ਹੈ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਉਡੀਕ, ਉਹ ਬੜਾ ਬਾਰੀਕ, ਦੱਸੋ ਉਸ ਤੀਕ ਕਿਸ ਰਾਹੀਂ ਜਾਈਏ ਕਿ ਹੋਣਾ ਮਿਲਾਪ, ਜਦ ਚੁਪ-ਚਾਪ, ਉਹ ਆਵੇਗਾ ਆਪ ਤੇ ਅਸੀਂ ਨਾ ਹੀ ਜਾਈਏ! ਜੋ ਖਿੱਚੀ ਮੈਂ ਲੀਕ, ਜੋ ਹੋ ਗਈ ਗੀਤ, ਬੜੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੈ ਉਸੇ ਦੇ ਪੁੱਜੀ ਚਲੋ ਛੱਡੋ ਜੀ ਪੁੱਛਣਾ, ਬੋਲਣਾ, ਬੁੱਝਣਾ, ਗੱਲਾਂ ਚ ਰੁੱਝਣਾ ਇਹ ਗੱਲ ਬੜੀ ਗੁੱਝੀ

ਉਹ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਵੀ ਫੱਬਿਆ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਫੱਬਿਆ ਪਰ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਮਾਲੀ ਫਿਰ ਉਦਾਸ ਕਾਹਤੋਂ ਲੱਭਿਆ? ਉਸ ਦੇ ਹੀ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਮਹਿਕਦੇ ਵਿਹੜੇ ਸੀ ਉਹਦੇ ਨਾਲੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਕੌਣ ਨੇੜੇ ਸੀ? ਕਿੱਥੇ ਉੱਡੇ ਪਰ ਉਹਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਖੇੜੇ ਸੀ? ਦੱਸੋ ਕਾਹਤੋਂ ਕਮਲੇ ਨੇ ਦੁੱਖ ਜਿਹੇ ਸਹੇੜੇ ਸੀ? ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਉਹਦੇ ਹੱਥ ਮਹਿਕਦੇ ਉਹਦੇ ਹੀ ਕਰਕੇ ਤਾਂ ਰੁੱਖ ਬੂਟੇ ਟਹਿਕਦੇ ਉਹਨੇ ਹੀ ਤਾਂ ਇਹ ਕਤਾਰਾਂ ਖੜ੍ਹਾਈਆਂ ਸੀ ਫਿਰ ਭਲਾ ਉਹਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੈਸੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਸੀ? ਉਹਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤਾਂ ਕਿੰਨੇ ਚਿਹਰੇ ਹੱਸਦੇ "ਵਾਹ! ਸੁੰਦਰ! ਅਸੀਮ!" ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੱਸਦੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਫੁੱਲ ਉਹਦੇ, ਮੰਦਰਾਂ ਚ ਚੜ੍ਹਦੇ ਤੇ ਕਿੰਨੇ ਲੋਕ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀਆਂ ਚ ਜੜਦੇ! ਤੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਫੁੱਲ ਇਹ ਧਰਤੀ ਸਜਾਂਵਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਇਹ ਕਿੱਥੋਂ ਦੀ ਆਂਵਦੇ? ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਏਨਾ ਨਿਰਾਸ ਕਿਉਂ? ਮੀਹਾਂ ਚ ਭਿਜਦੇ ਨੂੰ ਲੱਗੀ ਪਿਆਸ ਕਿਉਂ? ਫਿਰ ਰਿਹਾ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਰੁੱਸਿਆ ਤੇ ਰੁਲਿਆ ਮਹਿਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਾਲੀ ਹੀ ਭੁੱਲਿਆ? ਉਹਦੀ ਅੱਖ ਚ ਜਲ, ਉਹਦੇ ਮੱਥੇ ਤਿਊੜੀਆਂ ਲਾਲ ਰੰਗ ਨਾਲ ਵੇਖੋ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਹੋਈਆਂ ਗੂੜ੍ਹੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨੇ ਦੱਸੋ ਉਹਦਾ ਹਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਿਆ? ਉਹਦੇ ਮਨ ਦਾ ਲੁਕਿਆ ਖਿਆਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਿਆ? ਮੈਂ ਕੋਲੋ ਦੀ ਲੰਘਿਆ ਤਾਂ ਲੱਗਿਆ ਕੀ ਗੱਲ ਕਰਾਂ ਉਹਨੂੰ ਕਹਾ...

ਮੇਰੇ ਮਨ ਤੇ ਭਾਰੀ ਪੰਡ ਜੇ ਹੈ ਮੈਂ ਲਾਹ ਦਿਆਂ! ਪੈਂਦੀ ਠੰਡ ਜੇ ਹੈ ਖੁਸ਼ ਝੰਡੇ ਖੁੱਭ ਜਾਣ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵੀ ਡੁੱਬ ਜਾਣ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ... ਮੈਂ ਇਨਾ ਗਹਿਰਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਬਣਾਂ? ਮੈਂ ਹੱਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਬਣਾਂ? ਜੇ ਬਣਨਾ ਹੈ - ਉਮੀਦ ਬਣਾਂ! ਤਲਖ ਨਹੀਂ, ਤਰਤੀਬ ਬਣਾਂ! ਮੈਂ ਰੰਗ ਨਹੀਂ, ਤਸਵੀਰ ਬਣਾਂ ਤੇ ਰੂਹ ਦਾ ਰੱਜ ਅਖੀਰ ਬਣਾਂ ਕੋਈ ਗੀਤ ਸੁਨਹਿਰਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਬਣਾਂ? ਮੈਂ ਹੱਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਬਣਾਂ? ਕਿਸੇ ਬਾਗ ਚ ਵਸਦਾ ਫੁੱਲ ਬਣਾਂ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਹਿਲ-ਜੁਲ ਬਣਾਂ ਭਾਵੇਂ ਖਿੜ ਬਣਾ! ਭਾਵੇਂ ਰੁੱਲ ਬਣਾਂ! ਪਰ ਗਮਾਂ ਚ ਹੱਸਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਬਣਾਂ ਭਾਵੇਂ ਕੱਲਾ ਕੈਰਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਬਣਾਂ! ਮੈਂ ਹੱਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਬਣਾਂ?

ਜੇ ਮੈਂ ਨਾ ਵੀ ਲਿਖਾਂ - ਤਾਂ ਵੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੀ ਜਾਣਾ ਹੈ ਨਾ ਗਾਵਾਂ - ਤਾਂ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਹੀ ਜਾਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਉਂ ਲਿਖਾਂ? ਕਿਉਂ ਗਾਵਾਂ? ਕਿਉਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿੰਗਾਰਾਂ, ਤੁਕ ਜੋੜਾਂ, ਸੁਹਣਾ ਲਿਖਾਂ? ਕਿਉਂ ਰਾਗ ਸਿੱਖਾਂ, ਰਿਆਜ਼ ਕਰਾਂ, ਤਾਰ ਛੇੜਾਂ? ਤਾਂ ਵੀ ਲਿਖਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਵੀ ਗਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕਿ ਹਵਾ ਚ ਵੀ ਘੁਲਣ ਅੱਖਰ ਮੇਰੇ! ਮੇਰੇ ਤੱਕ ਹੀ ਕਿਉਂ ਰਹਿਣ? ਕਿਉਂ ਮੇਰੇ ਚ ਹੀ ਜਿਉਂ ਕਿ ਮਰ ਜਾਣ? ਜੇ ਮੈਂ ਨਾ ਗਾਇਆ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਕੀ ਬਣੂ? ਤੇ ਜੇ ਇਹ ਫੁੱਲ ਹੀ ਨਾ ਖਿੜੇ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਖਿੜਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਊ? ਸੋ ਮੈਂ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਗਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰੀ ਅਰਦਾਸ ਸਮੁੱਚੀ ਬਣੇ, ਸਾਂਝੀ ਬਣੇ ਤੇ ਅਸੀਂ ਇਕ ਹੋਈਏ।

ਚੱਲ ਮੈਂ ਵੀ ਸੌਣ ਚੱਲਾਂ, ਆਪਾਂ ਸੁਪਨੇ ਚ ਮਿਲਾਂਗੇ ਆਪਾਂ ਬੜਾ ਤੁਰ ਲਏ, ਹੁਣ ਰੁਕਣੇ ਚ ਮਿਲਾਂਗੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਦੇਸੜੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸੂਹਾਂ, ਤੇ ਹੋਰ ਸੰਦੇਸੜੇ ਉਥੇ ਖਿਆਲ ਬੜੇ ਸੁੱਚੇ ਨੇ, ਅਕਾਸ਼ ਹੋਰ ਉੱਚੇ ਨੇ ਦਰਿਆ ਬੜੇ ਮਿੱਠੇ ਨੇ - ਮੈਂ ਤਾਂ ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠੇ ਨੇ! ਉਥੇ ਹਵਾ ਵਿਚ ਲਿਖੀਏ ਤਾਂ ਹਰਫ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਪੈਂਦੇ ਹੋਏ ਮੀਂਹ ਸ਼ਾਂਤ ਬਰਫ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਉੱਥੇ ਸਮੇਂ ਦੀ, ਖਿਆਲ ਦੀ, ਰਾਗ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ! ਉੱਥੇ ਲੰਗਰ ਆਬਾਦ ਨੇ, ਤੇ ਜ਼ਰਾ ਜਿਹੀ ਵੀ ਮੰਦੀ ਨਹੀਂ ਆਪਾਂ ਜਦ ਉੱਥੇ ਕਿਸੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠ ਠਹਿਰਨਾ ਸਮਾਂ ਰੁਕ ਜਾਣਾ, ਤੇ ਵਧੂ ਕੋਈ ਪਹਿਰ ਨਾ! ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਡਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉੜ ਜਾਵਾਂਗੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਲ ਆਲ੍ਹਣੇ ਬਣਾਵਾਂਗੇ ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਵਿਚ ਫਿਰ ਆਪਾਂ ਘਰ ਪਾਵਾਂਗੇ ਹੌਂਸਲਾ ਰੱਖ - ਆਪਾਂ ਸਭ ਕਰ ਪਾਵਾਂਗੇ! ਸੂਰਜ ਦੇ ਢਲਣੇ ਨੂੰ ਨੀਝ ਨਾਲ ਤੱਕਾਂਗੇ ਰਾਤ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਸਾਂਭ ਸਾਂਭ ਰੱਖਾਂਗੇ ਇਸ ਰਾਤ ਚ ਮਿਲ, ਕਿਸੇ ਚਾਨਣ ਚ ਖਿਲਾਂਗੇ ਚਲ... ਤੂੰ ਵੀ ਸੌਂ ਜਾ... ਆਪਾਂ ਸੁਪਨੇ ਚ ਮਿਲਾਂਗੇ!